بشـنو از نی چون حکایت میکـند

ازجــدائی هـا شـــکایت مــیـکــند

کــز نیـســتـان تـامـرا ببریـده انـد

در نـفـیـرم مـردو زن نـالـیـده انـد

نی حـدیـث راه پـر خـون مـیکـنـد

قصه هـای عـشـق مجنون میکـند

شماره9 سال اول پنجشنبه6 سـنبله28 سـپتمبر 2003

تجلیل شـایسـته از اسـتردار اسـتقلال کشـور

مردم وطن عـزیز ما افغانسـتان در قـرن 19 عیسـائی نخسـتین کشـوری بود که زنجیر اسـتعـماری انگلتیس ( بزرگترین کشـور اسـتعـماری وقـت) را که آفـتاب در مسـتعـمرات آن غـروب نمی کرد، درهم شـکسـت و با شـجاعت تمام با اتکاء به نیروی عظیم آزادیخواهانه، اسـتقلال خودرا اعلام کرد؛ وچانهِ این ســردار بزرگ جهانی را با تمام هـیبت آن برزمین سـائید . اسـترداد اسـتقلال سـیاسی کشور در آن زمان که برای ابر قـدرت های آنوقـت غـیر مترقـبه بود، از یک سـو نمایانگر شـجاعـت ، مردانگی و آزادی خواهی مردمانیسـت که پیوسـته سـلطهِ بیگانه را نه پذیرفـته اسـت و از سـوی دیگر نشـانهِ وحدت، هـمبستگی ویکپارچگی تمام اقـوام، قـبایل و ملیت های لایتجزای کشـور ما، مشـروطه خواهان و آزادی خواهان بزرگ وطن بوده اسـت، که تحـت زعامت شـاه جوان، شـاه امان الله میسـر گردید .

اگر بتاریخ آزادی خواهی وطن ما نظر انداخـته شـود به صـراحت درمی یابیم که بـدون اتحاد و هـمبستگی تمام اقـوام وملیت های باهم برادر کشور این موهـبت ملی غـیر قابل دسـترسـی بوده . و درین عـرصه نمیتوان نقـش آزادیخواهان بزرگ ومشـروطه خواهان را نادیده گرفـت . شـاه امان الله بادرک این واقعـیت و شـناخت نبض کشـور و مردم خود در آن مقطع تاریخ شـجاعانه اقـدام به عـملی کرد که در تصور صاحبان سـرمایه و اسـتعـمارگر که زندگی ننگ آور شـان مُلوَث از بهـره گیری مردمان مظلوم کشـورهای فـقـیر و دربند کشـیده بود نمی گنجـید .

بسـراحت قابل درک اسـت که این حادثه مورد خشـم و کین اسـتعـمارگران غارتگـر، قـرار گرفـته و دیری نپائید که دولت نوبنیاد و ضد اسـتعـماری کشـور مارا با توطئه ها و دسـایس پشـت پرده در هم کوبیدند و دسـت نشـاندگان خود را بنام نماینـدهِ مردم افغانسـتان جا زدند . از آن زمان تا کنون اسـتقـلال و تمامیت ارضی کشـور ما بار ها مورد تاخت وتاز های گوناگون قـرار گرفـته اسـت ؛ که مانع از آن شـده تا ایــن اسـتقـلال سـیاسی کامل شـده به اسـتقـلال اقـتصادی توأم گردد .

در شـرایط موجود اگر دقـت شـود بوضاحت نمایان می گردد که اسـتقـلال سـیاسی کشـورما نیز زیر سـوال قـرار دارد و سـرنوشـت کشور ما ازبرون تعـین میگردد . دســت هائی از هـرطرف درآسـتین اسـت تا با مسـاعـدت فـرصت به غـنایم طبیعی ما و شـرایط جیوفـزیکی سـرزمین ما دراز گردد.

ما که هـمه سـاله از اسـترداد اسـتـقلال کشـور عـزیز مان تجلیل مینمایم باید بیاد داشـته باشـیم که بهـترین و شـایسـته ترین تجلیل از آن حادثهِ تاریخی درس گرفـتن از قـهـرمانی نیاکان ماسـت . زمانیکه انگریز ها نتوانسـتند بر ارادهِ آزادیخـواهانهِ مردم ما فایق آینـد دسـت به ایجاد تفـرقه بین اقـوام و قـبایل کشـور زدند و گروهی را برضـد گروهی تجهـیز و تقـویه نمودند؛ که این پروسـه تا حال دوام دارد. بهـترین و مهـمترین درس از قـهرمانی نیاکان ما هـمانا تأمین وایجاد وحدت ملی، وحدت هـمه اقوام و قـبایل و ملیت های کشـور اسـت . و این بهـترین تجلیل اسـت ازین روز خجـسته .

در آسـتانهِ تجلیل ازین روز بیائیـد از اسـتقـلال سـیاسی، حاکمیت ملی تمامیت ارضی، تأمین حقـوق بشـر درکشـور، صلح و حاکمیت قانون، دفـاع نمایم و منافع و مصالح ملی را بالاتر بر منافع شـخصی وتعـقـات قومی، قـبیلوی، ملیتی، مذهـبی و گروهی قـرار دهـیم . تا باشـد افغانسـتان قـادر به احـراز جایگاه شـایسـتهِ خود در جامعهِ بین المللی گردد. « فـقـیری »

د افـغانســتان دخـپلـواکۍ بـهيـر تـه يـوځـغلــنده کـتـنه

د ګران هيواد خپلواکي دهغه سر ښيندنو په نتيجه په کال 1919 ميلادي کې لاس ته راغله،چې زموږيوموټي ملت دهغه وخت دنړۍتر ټولو نه لوی هيوادانګليس په وړاند ې ودريدلو،چې د نړۍ ډير هيوادونه يې د خپلې امپراطورۍپه کړۍ کې ور ګډ کړي وو.زموږهيواد والو ټولو په ګډه د دغه يرغل ګرپه وړاندې خپلې مټې را ونغښتې،اوپه يو آوازئې پربهرني دښمن ورودانګل.انګليس چې په هيڅ قيمت نه وو حاضر چې له افغانستان څخه سترګې پټې کړي،او په همدې موخه يې دری ځله په افغانستان يرغل وکړه.خوز موږ دملت څخه داسې ماتې وخوړه ،چې د همدې ماتې په نتيجه کې يې په اسيا او افريقا کې ټولې مستعمرې له لاسه ورکړې.اودانګليس هغه امپراطوري، چې په قلمرو کې يې لمر نه ډوبيده، د داسې يو ملت څخه يې ماتي وخوړه چې يواځې د هيواد پا لنې په مينه سمبال وو،او د جګړې وسله يې توره،تبر،سيلاوه، او دهن پور ټوپک وو.او زموږ ملت منظمه اردو او پوځ نه درلودل.

راځۍ چې وګورو ددغه لوی بري دبرياليتوب راز په څه کې وو؟څنګه يو خوار او بې وزله هيواد او ملت کاولای شي چې نړيوال قدرت ته ماتې ورکړي؟

زما په اند په هغه وخت کې چاه د پادشاهۍ او مقام لپاره جګړې ته ور ونه دانګل ، چې که انګليسان له هيواد څخه وباسو،يو مقام خو به تر لاسه کړو،او يا به ددنيا مال او منال په لاس راوړو.که چيرې دافغانستان دخپلواکۍبهير ته ځير شو،نو دا به په ښکاره وګورو،چې دانګليس سره په دريو جګړو کې ټول هغه ملي غازيان چې د ملي لښکرو مسؤ ليت او مشري دې دوۍپه غاړه وه، کوم دولتي لوی منصب دوۍ نه درلودلو.او دجګړې څخه وروسته خپلو کورونو ته ستانه شول،او په خپل ورځني ژوند يې پيل وګړه.او تر دې چې دوخت د زمامدارانو لخواه هم ځوريدل،او تبعيد ته اړ کيدل.اما بيا هم هيڅکله د دولت په وړاندې ونه دريدل او دا ادعا يې ونګړه چې ما وطن آزاد کړی.او زه په دولت کې خپله ونډه غواړم. دبيلګې په توګه يو دهمدغه ملي غازيانوڅخه هم مير غلام قادر خان(اوپياني) دی،چې د چاريکارو په بازار کې ناست ،او خلک يې د يرغلګرو انګليسانو په مقابل کې مبارزې ته را بلل.اود (ډول) او سرناپه غږولو سره يې خلکوته د جهاد بلنه ورکوله.دغه ملي ستر غازي هغه د سپينو زروګاڼې اوزيورات چې افغاني ميرمنود اعانې په بڼه ورکړي وو،ولې(ذوب) کول او سکه يې ترې جوړه وله،او دملي مبارزينو د ورځنيو اړتياوو لپاره يې په مصرف رسول. دغه په هيواد مين غازي لکه څنګه چې په هغه وخت کې پادشاه نه وو چې د هغه په نامه خطبه ووايې،او يا سکه وباسي،نو په سکه کې يې دابيت منقور کړی وو:

ميکنم ديوانګی تا بر سرم غوغاشود× سکه بر زر ميزنم تا صاحبش پيدا شود

دا هغه ملي او رښتني دخلکو مشران وو،چې هيڅکله يې د سلطنت او وزارت غوښتنه ونکړه،اما دې دوی سلطنت او پادشاهي دخلکو په زړونوکې نسل په نسل او سينه په سينه تر ابد پورې ادامه لري.

يو بل له دغه ملي مشرانو څخه غازي محمد جانخان وردګ دی،چې د دغه ملي مشراو اتل لنډه پيژندګلوي په لاندې ډول ده:محمدجانخان د افغاني غازي ټولنې يو هغه نوميالی غازي دی چې دافغان انګليس په دويمه جګړه کې يې دتورې ځلا د استعمارګر انګليس سترګې وبريښولې او دنورو ملي غازيانو په ملتيا يې تيښتې ته اړ کړل.

محمد جانخان د وردګو د جغتو د غازي بابا ( بيګ موش) په کلی کی دنيا ته سترګې پرانيستې،او په همدې غازي او شهيد پاله ټولنه کې لوی شو،او وروسته بيا دهيواداو هيوادوالودخدمت لپاره پوځ ته لاړو،او د توپخانې دجرنيلۍمنصب ته ورسيده .کله چې په 1879 ميلادي کال دمی مياشت کې انګليسان کابل ته ننوتل محمد جانخان ديو ټولی عسکروسره دکوهستان له لارې راغۍ،او په ا سمائې غرهکې يې په انګريزانو بريدوکړو.وروسته له دې جرنيل محمد جانخان دغازي محمد جانخان په نامه سره ياد شوو.خو څنکه چې دغه مهال يې د جنګ لپاره ټولی کوچونی وو،نو تر سختې جګړې وروسته وردګو ته په شا شو ،او هغلته يې دخوات دملاعبدلغفور لنګري اودنورو ملي او مذهبي مشرانو سره مشورې وکړې.او بيا غزني ته ولاړ،د شلګر دملادين محمد چې په ملا مشک عالم مشهور ووسلا وکړه.او تر ستر لښکر تيارولو وروسته په کال1879ميلادي کې د سامبر په لمړۍ نيټه بيرته کابل ته راغۍ.په انګريزانو يې بريد وکړه او سخته ماتې يې ورکړه.نو کله چې امير عبدالرحمن په کال1880 ميلادي کې امير شو ،نو د مرکزي تر ټينګولو وروسته يې د ملي مشرانو او غازيانو دمينځه وړلوپه لړکې غازي محمد جانخان او ملا عبدالغفور لنګري په کال 1881کې د دولت په ضد د توطئ په تور ونيول او مزارشريف ته يې تبعيد کړل.چې ډير زر ددغه دواړو غازيانو دمرګ خبر خپور شوو.داسې ويل کيږي چې دخبر د خپريدو په مهال غازي محمد جانخان او ملا عبدالغفور بلخ ته نژدې په( عبده )کوتل کې د امير عبدالرحمن په امر ووژل شول.اوس ددوی دواړو مزارونه څرګند ندي،خدای خبر چې په کومه بيديا به د دوې په مزارونو غاټول توکيږي.

نمایهِ تاریخی اســتقلال افغـانسـتان :

24 فـبروری 1919 میلادی(5 حوت 1297 خ.) شـاه امان الله در میـدان مـرادخوانی کابل در میان مردم رفـت و در خلال یک سـخنرانی پر شـور اسـتقلال خارجی افغانسـتان را اعلان کرد .

28 فـبروری 1919 میلادی ( 9 حوت 1297 خ.) شـاه امان الله اعلامیه های خطاب به مردم افغانسـتان را پخش کرد که درآن آمـده بود ( وقـتیکه ملت بزرگ من تاج شـاهی را ر سـر من نهاد ، من عهـد بسـتم کمه بایسـتی دولت افغانســتان ، مانند سـائر قـدرت های جهان در داخل و خارج، کشـور آزاد و مسـتقل باشــد . )

ــ 3مارچ 19198 میلادی ( 12 حوت 1297 خ.) شـاه امان الله نامه ئی به لارد چلسـفـوردنائب السـلطنهّ بریتانیـا در هـندوسـتان فـرسـتادو در آن گفــت که باید در معاهـدهِ سـال 1905 میلادی افغان و انگلیس تجـدید نظر صورت گیرد و افغانسـتان برای یک معاهـدهِ جـدید با دولت بریتانیا بر اسـاس حقـوق مسـاوی طرفین آماده اســت . شـاه امان الله درین نامه اش افغانسـتان را یک دولت مسـتقـل معـرفی کرد .

ــ 4 می 1919 ( 13 ثور 1297 خ. ) آغـاز جنـگ اسـتقلال با انگلیس ها .

ــ 28 می 1919 (7 جوزا 1297 ) اعلان آتش بس بین قوای افغانسـتان و انگلیـس .

ــ 8 اگسـت 1919 ( 17 اسـد 1297 ) بین حکومات افغانستان و انگلیس معاهـدهِ صلح در شـهـر راولپندی به امضاه رسیـد.

ــ 24 جولای 1920میلادی ( 2 سـرطان 1298 ) گـفـتگو هائی بین هـیأت افغانی بسـرکردگی محمود طرزی و هـیأت انگلیس به سـرکردگی سـرهنری دابس بدون نتیجه به پایان رسـید . اما جانب انگلیس یادداشـتی به جانب افغانی تسـلیم داد که در آن اصل اسـتقلال سـیاسی کامل افغانسـتان تأئید شـده بود ، بشـرطی که افغانسـتان از هـرگونه مـداخله در امور ماورای سـرحد خودداری ورزد و به تحریکات ضد انگلیس در داخل خاک خود پایان بخـشـد .

بعـدا ً یک هیأا افغانی بسـرکردگی محمد ولی خان دروازی در لندن با مقامات انگلیس مذاکراتی انجام داد .

ــ 22 نوامبر 1921 ( 3عـقـرب 1300خ.) عـهـد نامهِ بین افغانسـتان و بریتانیا در کابل به امضا رسـید و برای نخسـتین بار دولت بریتانیا آزادی کشـور مارا درمتن یک پیمان بطور صریح برسـمیت شـناخت . این معاهـده در 14 ماده و 2 ضمیمه به تصویب رسـید .

اعلان پادشاهی امير امان الله خان 1919
اعلام استقلال افغانستان 13 آوريل 1919
جنگ سوم افغان وانگليس 4 می 1919
برگزاری لويه جرگه وتصويب قانون اساسی 1928
حمله حبيب الله کلکانی 1928

ـ 19 اپریل اولین قانون اسـاسی طور نسـبی ملی و مترقی افغانسـتان بنام نظامـنامه ِ دولت عالیه ِ افغانسـتان از طرف مجلس خبرگان ( لویه جرگه ) در شـهـر جلال آباد به تصویل رسـید .

ـــ شـاه امان الله لقـب امیـر را به شـاه تبدیل نمود .

ــ در ماه می 1924 تظر بع تحریکات انگلیس ها ، قیامی برهـبری ملا عـبدالله مشـهـور به ملای لنگ در خوسـت علیه حکومت امانیه آغاز شـد .

ــ 30 جنوری 1935 رهـبران اغتشـاش خوسـت بشمول ملای لنگ دسـگیر شـدند .

ــ 10 سـپتمبر 1938 شـاه امان الله کشـور را بنا به یک مصافرت به کشـور های آسـیائی و اروپائی ترک گفـت.

ــ 20 جون 1938 شـاه اماه الله بعـد از یک مصافـرت شش ماهـه به کشـور باز گشـت.

ــ 29 اگسـت 1938 مجلس خبرگان ( لویه جرگه ) توسـط شاه اماه الله در پغـمان دائر شـد و بتاریخ 5 سـپتمبر به پایان رسـید .

ــ 14 دسـامبر 1938 افـراد حبیب الله کلکانی بکابل حمله کردند.

ــ 14 جنوری 1929 شـاه امان الله از مقام سـلطنت اسـتعفا داد. به عـوض وی عـنایت الله خان معین السـلطنه زمام امور را دردسـت گرفـت ؛ ولی وی نیز بعـد از سـه روز از پادشـاهی اسـعتفـا داد.

با حقارت گر ببارد بر سـرت باران دُر * آســمان را گو برو بارندگی در کارنیسـت " ابوالقاسـم لاهـوتی"

امنیت ، آزادی و بازسـازی کشـور

غلام حسن ارَزگانی

یکی از لازمه های زندگی انسـانها امنیت و آزادی می باشـد . انسـان آزاد بدنیـا آمـده ، تا آزاد زندگی کند . اگر این نعمت از انسـان گرفـته شـود زندگی مفهـموم واقـعی خودرا از دسـت میـدهـد ما چکونه و از کجا امـنیـت و آزادی را بـدسـت آوریم و تأمیـن نمایم ؟ آیا امنیـت و آزادی از فـضا بروی زمین میآیـد ویا از کـدام ســمت و جهـت کـرهِ زمین به انسـانهای یک کشـور و منطقه میسـر میگردد؟

در جسـتجـوی این نعـمت ارزشـمـند حیاتی برخی از کشـور های عـقـب مانده و در حال رشـد انتظـاز دارند تا کشـور قـدرتمـند دیگری بخاطر رسـیدن به این مامول یاری رسـاند و از گزند آسـب های منفی مصؤن باشــند . اما در کشـور های که ملـت باهم تفـاهـم ملی دارند این ضرورت حیاتی را خـود آنهـا بدسـت میاورند و حفـظ میکنند . امنیت و آزادی در یک کشــور که در آنجا نفـاق و شـقـاق حکمفـرما نباشـد از طرف دولـت های ملی و دمـو کراتیک در چوکات قانون تسـجیل میگـردد و اتباع آن کشـور از مزایای آن مسـتـفـید و برخوردار میگردد . این درسـت اســت که عـوامل گـوناگـون خارجی و حـدت ملی، امنیت و آزادی اتباع یک کشـور را متضرر و مغـشــوش میسـازد اما زمینـهِ دخالت بیگانه گان را دولت هاو مردمان مادی پرسـت و جاه طلـب کــه ارتجاع داخلی نامیـده میشـود فــراهم میسـازد . و را ورود منفی بیگانه را در کـشــور خود هـمـوار و مسـاعـد میسـازد . که نمونهِ آن در کشـور ما افغانسـتان در چند مقطع از تاریخ به ظهـور رسـیده و بو قـوع پـیـوســـت، که حاصل بربادی وطن گـردیـد . در کشـورما امنیت و آزادی را خود افغانهـا با وحدت ملی در چنـد مرحـله از تاریخ بدســت آورده اند که یکی هم اسـترداد اســتقلال کشــور ما در سـال 1919 میلادی تحت زمامت قهـرمان ملی غازی امان الله خان می باشــد . در آن مرحـله از تاریخ تمام اقـوام و قبایل افغانسـتان باشــجاعـت ملی ، انگلیـس متجاوز را از خاک ِ دلیران بیرون راندند و به افــتخارات مـلـی نایـل گـردیدند که افغــانها هــمه سـاله این رویـداد بـزرگ را جشـن میگــیرند و گـرا می مـیـدارنـد .

ولی متأسـفانه کشور ما در دهـهِ اخیر دچار هـرج و مرج و جنگ های کسـب قدرت در بین تنظیم ها ی جهادی بعد ازسـقوط حاکمیت حزب وطن گردید که از اثر آن تمام نهـاد های ضروری کشـور از بین رفت ، بیت المال تاراج ؛ دارائی مردم به یغـما رفت ، کشـتار مردمان بی گناه ، آوارگی و مهاجـرت های اجـباری را درپی دشـت هـمچنان تخم نفـاق را دربین ملت یکپـارچه پاشــیدند که تاریخ افغانسـتان نظیر آنرا ندیده اسـت . و کشـور بحیث لانهِ تروریسـیم ، مرکزتولید مواد مخدر و محور شـرارت تبدیل گـردید .

درین جاسـت که زمامـداران گـذشــته و حال بعـد از سـقوط " امارت طالبانی " از کشـور های قـدرتمـند جهـان یاری می طلبند تا امنیت و آزادی را به کشـور شــان باز گـرداند . این عـجـز و ناتوانی دولتـمردان افغانســتان در عـدم کارائی لازم و عـدم پابنـدی در میثـاق اجلاس « بن» و لـویـه جـرگــه اضطراری محســوس اســت ؛ و نشـان دهـندهِ آنسـت که دولت انتـقالی توانائی لازم را در امـور دولت مـداری ندارند ؛ تا پـروسـه ِ امنیت و آزادی، دموکراسـی و بازســازی کشـور ویران شـده بپایه اکمال برســد زیرا در تعـین کادر های عـلـمی و تخصصی کمتریـن توجه صورت گرفـته و امور جاریه کشـور به اشـخاص فـاقـد رشــتهِ تخصصی سـپرده شـده اسـت . ازهـمین جاسـت که بازسـازی کشــور نیاز مبرم به امنیت ، آزادی و کادر علمی وتخصصی دارد، تا زمانیکه کار به اهـل کار سـپرده نشـود انتظار بازسـازی و اعـمار مجـدد کشـور خواب و خیال بیـش نخواهـد بود . بگذارند تا جامعه ِ بین المللی وعـده های هـمکاری خودرا را در رابطه به امنیت سـراسری و باز سـازی کشـور عـملی ســازند و دسـت بکار شــوند .

لارم اسـت تا از کادر های علمی و تخصصی،و ســابقـه داران ِ دولت مـداری بدون در نظرداشـت مفـکـوره ، زبان مـذهـب و سـمـت اسـتـفاده گتردد تا شـیرازهِ یک دولت قـوی و قـانونی اســتـوارتـر گـرددو به فـقـر و نابسـامانی های جامعـهِ افـغـان ومـردم زجـرکشـیده ولی شـجاع و مقاوم خاتـمـه داده شـود

بگـذارند مـلـت افـغـان بـدون کـدام امتـیتاز ار سـاخـتار دولت آینـده بسـوی مـردم سـالاری و شـایسـته سـالاری گام های متین و اسـتوار بردارند و با وحدت ملی هـمه مشـکلات پیـش آمـده را مـرفـوع ســازند . افـغـانسـتان خانهِ مشـترک هـمهِ افغانها ســت . بیائید دسـت دردسـت هم بدهـیم و خانهِ خــودرا دوباره اعـمار نمایم ! از خـود بزرگ بینی ها، قـوم گرائیها پـرهـیز نمایم ! ازین راه ها میتـوانیم به کاروان تـرقی جهان و ملل بزرگ دنیـا به پـیـوندیم با فـرهـنگ غـنی چنـد هـزارســاله و تاریخ پـرافتخار گـذشــته ِ مان نام نیک را کمـائی نمایم و به فاجعـهِ انسـانی خاتمـه بخشـیم . وسـلام

بیگانگی ودوری از وطن

رزمپور

الحق انسـان اشـرف موجودات اسـت وهـرفـردی از آدمی که درمقام والای انسـان قـرار دارد، کرکترش ارزش های انسانی و جوهـر انسـانیت را متبلور میسـازد و سجایای معین واخلاق نمکو مظهر آنسـت و از پندار نیک، گفـتار نیک و کردار نیک برخوردارد اند . این انسـان ها از زوایا ودردگاه های مختلف بوطن و مفهوم اصلی آن می نگرند؛ ووطن برای شـان مقـام و جایگاهِ خاصی دارد که هـرکدام از دیگاه خود ارجی بدان قایل اسـت، این دیدگاه و نگرش ها و ارج دهی میتواند یکسـان نباشـد و هـمین دید متفـاوت فی الواقع یک امر طبیعی و قابل درک اســت که در قـبال وطن و پیرامون جامعه ِآن بازتاب مییابد . فی المثل درمدح، ثنا و سـتایش زیبائی های وطن، شـادی وغم آن، زشـتی های که در حیات اجتماعی درین جایگاه مقـدس برای انسـان ها، اشـخاص و افـراد رُخ میدهـد و اصل پذیرش وعـدم پذیرش زشـتی ها هم درحقـیقـت یکسـان نبوده تفاوت های زیادی در آن متصور اسـت . و هـر شـخص عکس العمل های ناهـمگون و ناهمسـو در قبال وطن از خود انعکاس میدهـد و یا از آنجائیکه شـهـروند آنند بمثابهِ عضو وعنصرجامعه از ناملایمت های آن متأثر شـده اسـت که نسـبت به آن بی علاقه گی و حتی نفـرت پیدا می کــنـد .

و اما هـر شخص و هـر موجود اجتماعی زمانیکه از جایگاه مقـدس خود یعـنی وطن، از گهواه ِ خود اجباراً و بصورت نامعـلوم تبعـید و دور سـاخته میشـوند و یا در اثر مهاجرت طور مؤقـت و یا بصورت دایمی وطن خودرا از دسـت میدهـند، زوایای دیدگاه ها، و نگرش های اکثریت آنها در مدح و توصیف زیبائی ها زشـتی ها و اصل پذیرش وطن با هـمه ناملایمات، هـمسوئی و دید یکسان داشـته و از یک عینک بدان مینگرند و با یک احسـاس درونی و تفـکر عـمیق گاهی با خود و زمانی به مخاطب خود میگـوید آه ! چه یک وطنی داشـتیم ! من که زنده ام اما دیگر زندگی آن مفهوم و فلسـفه اش را در خود ندارد، رنگ خودرا باخـته اسـت؛ جسم بی روح و روح بدون جسـم چه خواهـد بود ؟ دل های آغـشــته بخون هـمه بخاطر هـجرت، دوری و جلای وطن، زخم های ناسـورو غـیر قابل علاج را بسـان داغ های سـیاه گلِ های لاله در جسـم بی روح خود نگه میدارند . آه وناله، شـوروفـریاد و غـمگسـاری ِ ناشی از این هـیولای مرگ آفـرین را پایانی نیسـت . صدای شـیون و زاری به جائی نمی رسـد . گـویا گـوش های فلک کـَرشـده باشـد و هـمه لال وگـنگ اسـت و هـمه جاها را خاموشی فـرا گرفـته اسـت . چشـمان بینا وجود ندارد . گویا هـمه کوران اند که با ما سـردچار اند، نه، اینطورنیست. هـمه چیز بمنوال طبیعی خود در گردش اسـت روال خود را می پیمایند و سـرِ حال و بجای خود قـرار دارند . فقـط این من و تو هسـتیم که برای ما هـمه چیز واژگـونه و غـیر عادی اسـت این برای من وتو آوارهِ مهاجر ِ بی وطن اسـت و این بیگانگی برای من و توسـت زیرا که ما بیگانه هـسـتیم؛ از خودی ها نیسـتیم ؛ رنگ و پوسـت و شکل ظاهـری ما متفـاوت اسـت وبرازنده تر از هـمه که مهـاجر و از سـرزمین دیگری هـسـتیم و چشـم ها در هـر گوشـه وکنار در هـر طرف مارا تعـقیب می کند نگاه ها طوردیگری بما نگریسـته می شـود و این من و تو عین الیقین در جامعه ِ بیگانه هـستیم و هـمه چیز به دل های ما نمی چسـپد و احسـاس بیگانگی می کند فی الواقع هـمینطور اسـت.

این مصیبت هارا پایانی نیسـت و هـر روزیکه می گـذرد فـشـارش بشـتر و بیشـتر میگردد . گوشـتم، پوسـتم، اسـتخوانم تماماً تاروپودِ وجودم دردِ جانکاهِ آنرا عـمیقاً احسـاس می کـند و با اندیشـه ِ متجـدد و روان سـرشـار و مالامال از عـشـق به انسـان، زندگی خـودرا در نبرد های تنگاتنگ دیگر پیوسـته آمادهِ پیکار میسـازد زیرا در چنین موقـف، این مصیبت ها را برای من و توکه در جلای وطن بسـر میبریم پایانی نیسـت و هـر پایانی را آغاز دیگری خواهـد بود، مگر فقـط و فقـط کِشـتی ما از امواج پُرتلاطم و طوفان های ناهـنجار زمانی به نجات دسـت مییابد که در روال اصلی بسـوی ساحل در حرکت افـتد و در بندرگاه خود لنگر اندازدو بدیگر سـخن با بدسـت آودرن و پیوسـتن و به آغـوش کشـیدن این مقـدس جایگاه یعـنی وطن هـمه درد ها و درد بزرگ بیوطنی که هـیچ مداوائی برای تسـکـین آن مؤثر و کاریگر نیسـت هم پایان مییابد؛ ودر آن هـنگام میتوان نفـس عـمیق کشـید و احسـاس آرامش و غـرور کرد.

«پيام آزادی » غ . ح. آرام ارُزگانی

کجا روم به که گـویم پـیـام آزادی

نوید فـتح وبشــارت زنام آزادی

نه مونسی نه رفـیقی که راز دل گـویم

بَرَد به ملـت افـغـان پیـام آزادی

هوای میکـده دارد دل حـزین ِ من

رســان تو، جرعهء سـاقی زجام آزادی

خـراب گـشـت وطن کُشـته شـد وطنداران

زکین، هـرآنکه گرفـت انتـقام آزادی

به نام ملحدو مسـلم، جاه طلب گشـتند

چه زهـرها که چشــاندند بکام آزادی

به افـتخارهـزاران بخـاک و خون خفـتـند

به حفـظ خاک وطن یا بنـام آزادی

چه جور ها زچپ و راسـت بر وطن که نرفـت

بهـرزمان زگروهی بنـام آزادی

خوشــا به شـاه مـبارز امـیرامان الله

کـه او گـرفـت زدشــمن زمـام آزادی

اگـر چه دورزکـوی وطن شــدم «آرام »

زما رسـانی به ملت سـلام آزادی

ـ پاينده با د آزا د ی و اسـتتقلال !

ـ نا بو د با د اسـتبدا د و اسـتعمار !

کابل زیبا

دیشـب بیاد کابل زیبا گریســــتــم چون شـمع عاشـقانه سـراپا گریسـتم

دیگر نمانده حوصلهء گفتگو به من برخود پرسـت مردم دنیا گریسـتم

دیشـب دلم بیاد وطن نوحه سـر نمود تا صبحدم نشـسـتم و دریا گریسـتم

آهـو صفت رمیده ام از مردمان دهـر بیرون شـدم زشهـر به صحرا گریسـتم

دیروز دل بخاطر امروز میگریسـت امروز هم بخاطر فـردا گریسـتم

ای آسـمان نگر به غـم خلـق بیـنـــوا گاه درحضور جمع گهی تنها گریسـتم

« شـیون » به کربلای وطن گریه میکند شـدخانه کربلا و به آنجا گریسـتم

محمد کریم شیون

قطعه ذیل بشکل مرثه بر روی سـنگ مزار علامه اسـماعیل بلخی ، که بخاطر افکار وطن دوسـتانه اش مدت 14 سـال (1950/1964 ) را بدون محاکمه در زندان دهمزنگ گذرانید ، حک گردیده اسـت :

طوفـان

ما تن به فـنــا دادیم تا زنده شـــما باشـــید برخاک ِ مزارِ ما مشـغول دعا باشـید

چون شـمع ِ وجودِ ما قـربان ِ شـما گردید روشـن کن ِ شـمع ِ ما شـاید که شـما باشـید

در پیچ و شـکنج ِ دهـر نومیـد نباید شـــد مردانه درین وادی باشـور ونوا باشـید

یک روز اگر آئید برخاک ِ مــــزارِ مــــا قران ِ خدا خوانید مشـغول ثنا باشـید

با خورد و بزرگ ِ قوم از مهـر چنین گوئید باسـیدِ خود بلخی دایم به وفا باشـید

امروز اگــــر طوفــان برکشـتی ِ ما افــتــاد ممکن که شـما فارغ از غرق و فنا باشـید

سید اسـماعیل بلخی

زنده ماندن نام

نام هـر کسی بعـد از وفات اش به سـه چیز زنده میماند :

1ـ به کتابی که مردم از او فـایده ببرند .

2 ـ به صدقه ِ جاریه از قبیل اعمار چشـمه ، پُـل و تعـمیر مسـاجد و سـاختن مدارس و غـیره ، مادام که آن آثار باقیسـت نام آن شـخص زنده میماند .

3 ـ آنکه فـرزند صالحی از وی باقیمانده باشـد و منشـاء کار های خیر گردد.

این اسـت که گفـته اند :

زنده اســت کسـی که از تبارش

مـانـد خـلـقی بـه یــــادگارش

ارسـالی فـریبا احمدی از امریکا

وطــــــنـــــــــــــــه زمــــــــاتـــــــــــــــــــــــنـه

وطنه زماتنه،زما روح زما بدنه

د پلار نيکه په څير به د ساتمه له دوښمنه

.وطنه زما تنه!

زما پلرنۍ خاورې ته زما دسترګو تور يې

.غيرت يم زيږولی سر به جار کړم در نه مورې

وطنه زما کور يې ،وطنه زما مور يې

له سرو زرو نه زياته ده که تيږه ستا د غر وي.

.قربان دشم وطنه در نه جار د زما سروي

که زه د ستا بچی يم سر او مال به لتا جار کړم

.داخل به د دسيالو هيوادونوپه قطار کړم

خدمت ته د ولاړيم هم په سر او هم په مال

.رسوم به د په علم په تخنيک او په کمال

ګلبن به درنه جوړکړم د ګلونو ګلبدنه

.د پلار نيکه په څير به د ساتمه له دوښمنه

وطنه زما تنه ،وطنه زما تنه

چې مست کړمه تاريخ دي کارنامې به زما ګورې

وطنه زما کوې يې ،وطنه زما مور يې

اوبه خاوره هوا دجوړه شوې له غيرته

.سر مشق د ازادۍ يې ته سمبول د حريته

زما ډول او سينګاريې ،زما نوم زما عزته

.ناموس زما دپلار يې ،زما کور د شرافته

ته کور د لوی افغان يې،هيوادونو کې اوچته.

.ای لوی افغانستانه ددنيا پر مخ جنته

زموږغرونه سيندونه،شنې درې اوشين چمنه

د پلار نيکه په څير به دساتمه له دوښمنه

وطنه زما تنه !وطنه زما تنه!

امو نه اباسين پورې دشنو زمريانو کوريې

.غيرت يم زيږولی سر به جار کړم در نه مورې

وطنه زما کوريې ! وطنه زما موريې!

اخبار روز

ــ درهمين نزديکي ها مسابقه پهلواني که معمولا در هـرفصل سال بخاطر تغـيرات تشکيلاتي در مقامات بلند پايه وزارت دفاع بين تيم هاي اين طرف وآن طرف براه انداخته ميشود ،داير گرديده بود.نتيجه مسابقه از طرف هيت ژوري چنين اعلان گرديد:
مسابقه ايکه بخاطر تغيرات تشکيلا تي براه انداخته شـده بود،بعـداز درخشـش فعال هردو تيم که همراه با غالمغال ،گيرو دار،خاک بادوطعنه زدن ها بود در فضاي که از قيل وقال زياد هـر دو طرف صداي يک ديگر را نمي شـنيدند،بالاخره با قـبول اينکه اين تغـيرات نه در سطح تشکيلا تي مقاماتي بلندپايه آن وزارت بلکه در ديکوروديزاين دفاترئ مقامات بالا، که موبل وفرنيچر سـابقه با موبل وفرنيچرو مفــروشات قيمتي عوض شـود به پايان رســيد. تيم اين طرف برنده وتيم آن طرف مغلوب موقـت اعلان گرديد نتيجه مسابقه با نااميدي ممتد ودل سـردي پرشـور تماشـاچيان اسـتقـبال گرديد.
ــ قرار بود سـنگ تهداب يک باب مکتب دريکي ازنواحي شهـر کابل که قـبلآ سـروي وتثـبيت گرديده بود، از طرف مقامات عالرتبه دولتي به اشـتراک نمايندگان کورد ديپلوماتيک مقيم کابل ونمايندگاني، نمايندگي هاي کمک هاي بشـري به افغانسـتان گزاشـته شـود. حين رسـيدن مقامات و مهمانان خارجي به محل، مشـاهـده گرديد که سـاحه مذکور با اسـتـفاده از تاريکي شــب وباريکي اوضاع از طرف قوماندان چکه چور به هـمکاري قوماندان زور خان، فتح وبه تصرف درآمده اسـت.هـيأت هـنوز مصروف بررسي و گفـت وگـو در محل بودند که از دور، دور سـياهي لشکري مسـلح باسـلاحهاي خفـيف وثـقـيل باشـتاب زدگي به سـوي شـان در حرکـت اند،هـيأت ومهمانان باديدن اين وضع دسـت و پاچه شـدند،صرف مجال آن را يافتنـد تا در يکي از موتـر هاي لاري مربوط به انجيوها پايـدان کشـال خودرا به قومانداني ايسـاف برسـانند.دراين حادثه قـرار اظهارت اشـتراک کنندگان به کسي آسـيب جاني نرسـيده ولي آسـيب مالي ازاين قراراست:
چند عراده موترهاي لوکس، چندين عينک، چندين لِنگ بوت،چپلي وجراب، چند قاب سـاعت، تيلفـونهاي سـياروغيره وغيره ازهـيأت ومهمانان حين فـرار درمحل به جا مانده اسـت، که اسـترداد اين چيزها از قوماندانان مذکور به علت مصلحت هاي موجود به پروسـهِ نوســازي کشـورلطمه ميزند.
ــ وزارت مخابرات طي صدوري اعلاميه از هـموطنان مقيم خارج از کشـوربا ادب توقع برده اسـت که حين ارسـال پارســل هاي شـان به داخل کشـور بالاي پارسـل هاي خود مارک خطر مرگ را نصب نموده وبنويســند که پارسـل هــذا حاوي مواد زهــري خطر ناک اســت، تا بدينوسـيله از ســرقت، لادرک شــدن ومفـقودالاثر شـدن بموقع پارســل هاي شــان در شـعـبات چک وکنترول وزارت مخابرات جلوگيـري شــود.
ــ پيـش بيني وضع جوي نظامي کشـور درطول چند ماه آينده ازاين قـراراســت:آسمان سـرتاسـر کشـورابرالودازگردوغبار جنگ بوده وهـزاران احتمال ريزش باران شـديد مصيبت بسـا مرمي هاي خوردوکلان هـمراه با رعـدوبرق توپخانه، تانک وراکت بر سـر هاي نازنين  شـما وجود دارد.لطفا ً حين خروج از کلبه هاي تان واسـکت زرهي وکلاه هاي ضد مرمي تانرا فراموش نکنيد.
سخن چینی

گویند روزی شـیـر بیمار شـد . ددان و درندگان همه از او عیادت کردند جز روباه . گرگ درحق او سـخن چینی کرد ، گفت : چون روباه آمـد مــرا خبردار کن . وقتی روباه آمـد گرگ شــر را خبر کرد ولی از آنجائیکه روباه را از سـخن چینی گرگ خبر داده بودند خودرا آماده کرده بود .

شــیر با غضب گفـت کجا بودی ؟

گفت برای تو درمانی می جسـتم تا تو را از این درد نجات بدهـد .

شــر گفـت : چیزی یافتی ؟

روباه گفـت : رگی ازپای راسـت گرگ را پاره کن که خون آن ترا مداوا خواهــد بود .

شــیر بایک حمـله ساق پای گرگ را درید و خون جاری شــد ، گرگ درحالیکه خون از پایش میچکید از پیشـگاه شـیر بیرون رفت ، روباه نیز بدنبالش روان گرید ، چون به گرگ رســید گفـت :

ای مالک ساق پای خون آلود ، چون به نزد بزرگان رســیدی از ســعایت و بدگوئی دیگران و ســخن چینی خودداری کن تا به چنین مهلکه ای گرفتار نشــوی .

" جنگ کاووسی " ارسالی فـریبا احمدی از امریکا

تعويض کوونکي له خپل طلسم څخه کار اخلي

د مينى ټوټکى يا درملنې او نورو دوديزو روحاني دارو درملو شهرت مخ په زياتيدو دى چى ډير اسلامي پوهان يي ناکراره کړي دي.

اجمل له څلورو کلونو راپدى خوا د خپل تره له لور سره مينته درلوده، خو د هغوى کورنۍ دى ځکه رد کړ چى غوښتل يي هغه له يوه بډاى او شتمن سړي سره واده وکړي.

په ډيره لاچارۍ کې ، هغه ملا قندهاري ته ولاړ او د نظربندۍ تعويض يي ورځنى واخيست، چى يوه اوونۍ وروسته د هغه د تره د لور کورنۍ خپل فکر او نظر بدل کړ.اوس چى هغه له داسى چا سره واده کړى چى مينه يي ورسه درلوده، اجمل له تحفو سره چى جامى او بوټونه و ، ملا قندهاري ته د مننى لپاره راغى. د ملا لپاره چى ١٦ کاله يي په کابل کى د تعويضونو د ورکولو کار کړى ، دا د يوى ورځى کار دى.

هغه د ورځى ٢٠ مراجعين لري چى پکښى ښځى او نارينه دواړه وي، او ډير يي د خپلى مينى د تر لاسه کولو لپاره مرسته غواړي.

هغه د جنګ او سولى راپور ورکوونکى ټولنى ته وويل: زه دا تعويضونه په دى شرط ورکوم چى له چا سره چل او ول وشي او يا هم هغه اړيکى وهڅول شي چى غيرقانوني وي، بلکى يوازى د ستونځو د حل او د ودونو د ودي لپاره يي ورکوم.

د طالبانو له ړنګيدو وروسته د افغانستان په پلازمينه کى زوړ دود بيا راپيل شوى. هغه مهال قندهاري دى ته اړ ايستل شوى و چى په پټه خپل هنر په کار واچوي، او ساتونکي يي له کور څخه بهر درولي و چى د طالبانو د راتګ په صورت کى خبر ورکړي.

خو دا ٤٠ کلن ملا اوس په ډاګه د خپل کور له تاکوۍ څخه کار پر مخ بيايي. قندهاري په يوى داسى خونه کى د يوه کوچني ټيټ ميز په وړاندى کښيني چى ډيره رڼا پکښى نه شته، او له څيرى چى ږيره لري چى جدي ښکاري.

هغه يو نى د بوټانو د رنګ په بوتل کى چى رنګ پکښى دى غوټه کوي ، او خپلى طلسم چى اکثره د قران مجيد آيتونه او يا احاديث وي چى د پيغمبر ژوند بيانوي پر کاغذ ليکي.

دغه ليکل شوى کاغذ بيا کوچنى او په مغلقه توګه تاويږي او په ټوکر او يا هم څرمن پوښيږي، او يا هم ځينى وختونه مخکى له دى چى په تار تاو شي په يوه کوچنى فلزي صندوق کى ايښودل کيږي.

دا په اخيستونکي پورى اړه لري چى څرنګه تعويض واغوستل شي، خو پر مټ تړل او په غاړه کول يي عام ډولونه دي.که څه هم يوه ميرمن چى نوى زيږيدلى ماشوم ولري نو هغه يي له خپل واسکټ سره سنجاق کولى شي.

د قندهاري تعويضونه ټاکلى بيه نه لري. هر هغه څه چى ورته مراجعين ورکړي او يا يي هم د ورکولو توان ولري مني، که دا پيسى پنځه افغانۍ وي او که ٥٠٠ ، او دوى تل په خوشحالۍ ځي.

وکيله ځکه راغلى چى د دفتر آمر يي هغه ته تمايل لري. په لومړي سر کى د هغى نه خوښيده، خو ډير ژر هغه هم ورته ور وکښل شوه.

هغې وويل: چى دفتر ته ولاړم نو داسى مى احساس وکړ چى څه راباندى کيږي، او هره شيبه غواړم د هغه په هکله فکر وکړم. په دى خبره يي قناعت حاصل شوى و چى د دفتر آمر يي پرى تعويض کړى چى هغه تيرباسي، نو ځکه قندهاري ته راغلى وه چى د هغى د ردونى لپاره څه واخلي. په لومړي سر کى تعويض کار وکړ خو هغه ته د راکښل کيدو احساس ژر بيرته راغى او هغى داسى احساس وکړ چى ملا بايد ورته دا ځل يو څه داسى وليکي چى قوي وي.

ملا ته په بيرته راتګ سره هغى وويل: زه غواړم د هغه له مزاحمت څخه خلاصه شم تر څو وکولى شم هلته کار ته دوام ورکړم. د تعويض ورکولو هنر له نسلونو څخه د قندهاري په کورنۍ کى موجود و، او اوس هغه يو شمير کسان روزي تر څو دا هنر او فن ورک نه شي. دا هنر د ښځو لپاره هم پرانيستى دى.

2١ کلنه وحيده، له ٦ کلونو راهيسته تعويضونه ورکوي، چى البته دا کار له خپل پلار او نيکه په لارښوونه کوي. که څه هم هغه د ناروغيو لپاره تعويضونه ورکوي خو له نارينه و سره تماس ردوي او وايي چى بايد ښځينه استازي وليږي.

که څه هم ټول تعويض ورکوونکي د قندهاري او وحيدى په شان پيژندل شوي نه دي. کربلايي د ښار په کوڅو کى ، کار کوي او هغو کسانو ته چى له هغه ځايه تيريږي تعويض ورکوي. هغه د روغتون تر څنګ پر يوى زړى تلتکى ناست وي، تسبيح يي په لاس او شاوخواته يي مذهبي کتابونه ايښي وي. د تعويضونو له ورکولو سربيره هغه فالونه هم ويني.

يوه ميرمن راغله او له هغه يي وغوښتل چى تعويض ورکړي تر څو زوى يي چى پنځه مياشتى کيږي او له ايران څخه راستون شوى کار پيدا کړي. وروسته بيا يو مخکينى مشتري راغي او د کربلايي د کار په اړه يي د شکايت کولو په ترڅ کى د خپلو پيسو د بيرته اخيستو غوښتنه وکړه. دغه کس ادعا وکړه چى ورته ناسم معلومات ورکړ شوى، په فال کى ورته ويل شوي و چى هغه به يو خطرناکه سفر ولري، خو هغه په مصونه توګه راغى. سربيره پر دى يو تعويض يي چى اخيستى و چى کورنۍ لانجه پرى غوڅه کړي هم سم کار و نه کړ، که څه هم کربلايي د پيسو ورکول رد کړل د تعويض ورکوونى کار تل چنى وهل درلودل. ډير اسلامي علما د حج په وزارت کى د روحانيونو د شورا د مشر غلام محمد غريب په ګډون د هغو تعويضونو د کارونى غندنه کړى چى يوه نجلۍ هڅوي چى يوه هلک ته تسليمه شي. که څه هم دوى وايي هغه تعويضونه چى د قران مجيد آيتونه پکښى کارول کيږي سم دي.

خو نور بيا داسى نرموالى نه ښيي. فضل باري چى له کابل څخه بهر د ده سبز په ولسوالۍ کى ملا دى، د جنګ او سولى راپور ورکوونکى ټولنى ته وويل: چى د فال ليدونکو، تعويضو ورکوونکو او د نجوم پوهانو کار غيرقانوني دى. او پيژندل شوى اسلام پوه شيخ آصف محسني دا خبره رد کړه او ويل يي چى تعويض ورکوونکي او هغه څوک چى ادعا کوي چى جينيات کنترولوي چلبازان او تير ايستونکي دي.هغه وويل: که چيرى دغو درملنو کوم اثر درلودى، دا بايد پر شتمنو کسانو کارول شوى واى چى خپلى پيسى ورکړي، او دا طوافان به د سړک پر غاړه ناست نه و.

نـا مــه هـــا

به اداره محترم نی !

بعـد از تقـدیم احترام پیوسـتن به نامه ِ مورخه 5/6/2003 توضیح میشـود :

شـمارهِ دوم فصلنامه ِ میهـن تااکنون به نشـر نرسـیده و ادامه ِ حیات آینـدهِ آن نیز در ابهام اسـت . بناءً صلاحیت نشـر پاسخ نقـد غلام حسـن ارُزگانی به ارتباط مقاله به مناسـبت عـیدقـربان به قلم اینجانب سـید عـابدین سـیفی از فصل نامه ِ میهـن گرفـته شـد .یعـنی اگر در آینده فصلنامهِ میهـن به نشـر برسـد صلاحیت نشـر پاسـخ متـذکره را نـدارد .

لهـذا از اداره محترم نی که ناشـر نـقـد ارُزگانی اسـت تقاضا میشـود که با در نظرداشـت حق واجب و مسـلم اینجانب پاسـخ مطلوب را بدون تصرف به نشـر بسپارند . با اظهار سـپاس سـید عـابدین سـیفی

پاسـخ به نقـد :

نقـد ارُزگانی درصفحه ششم شـماره ِ سـوم و تصحیح اوشـان در صفحه سـوم شـماره چهارم « نی» تحلیل و ارزیابی شـد .

انتقاد ارُزگانی در مورد مقاله « عـید سـعـید قـربان » به قلم اینجانب سـیفی، علمی و وارد نیسـت . از کلمه ( پدیده) مُـتصل به جملهِ عـید سـعـید قـربان قبل از کلمات بزرگ، مُـنور، تاریخی، متبرک اســتفاده شـده که خیلی هم به جا و موزون اسـتـعمال شــده . این جمله « موقعـیکه حضرت اسـماعیل رابه قـربانگاه میبرد تا ذبح نماید گـوســفـندی پیـدا میشـود » و بعـداً کلمهِ پـیـدا به یافـت تصحیح شـده به مقاله من مُرتبط دانسـته شـده که قطعاً در نوشـته ِ من وجود ندارد . دراخیر مقالهِ من چین آمـده « پس از آن گـوسـفـند بزرگ نزدیک خود یافـت و آن را بجای پسـر ذبح نمود.» معـنی یافـت « مصدرمرخم » یافتن و معـنی یافتن یابیدن، پـیـدا کردن بدسـت آوردن، حاصل کردن اسـت . اینجا کلمه ِ یافـت بجا و با مفهـوم اسـتعمال شـده .

(آقای سـید عـابدین سـیفی مطلب تازه ئی را مبنی بر اینکه حضرت اسـماعیل مورد ذبح قـرار گرفـت یا حضرت اسـحاق طرح نموده اند که نی برای حل و فصل اینگونه جـروبحث ها جای ندارد . و چنین ادامه میدهـد :)

محور اصلی وقابل اعـتماد در نبشـته من آیات قـرآن کریم اســت نه روایات بدون اسـتناد . اگر ارُزگانی به این نوشـــته ِ خود « نظر به روایات گـوسـفندی از بهـشـت آورده شـد تا حضرت ابراهـیم بجای پسـرش اسـماعیل ذبح نماید » مدرک قابل اعـتماد دارد بنویسـد که دیگران هـم مسـتفتید شـوند . هـرگاه نقـد ایـشـان مســتند و با محتوا میبود به آن ارج گذاشــته میشــد .

نوت: به مقالهِ من اتهام کذب زده شـده حق دادخواهی را در وقت مناسـب محفوظ میدارم

یادداشــت : تا جائیکه به ناشـر ارتباط دارد قابل ذکر اسـت اینکه از مقـالهِ ســید عابدین ســـیفی درین نقـد تنها دو کلمه مورد انتـقــاد قـرارگرفـته اسـت یکی « پـدیده » و دیگـر کلمهِ ـ یافـت ـ که هـر دو به ترتیب بین گیمه ( ـ...ـ و «...» ) گرفته شـده اســت آنچه آقای سـیفی آنرا به مقالهِ خود مربوط دانسـته اسـت از خود ارُزگانی میباشـد و اشاره به آن حادثه اسـت. باید دانسـت که رسـم بر این اســت، هـرگاه جمله ئی یا کلمه ئی از نوشـته ئی اخذ و موردارزیابی ، نقـد ، اسـتناد و ... قـرار داده میشـود آنرا باید بین انواع گوناگون قوسین و یا گیمه گرفت تا موضوع قابل تفهیم باشـد . « نی»

// نامهِ محترمه نجـوا سالحی از پیرکله

بنام خـداوند (ج)

باعـرض سـلام و احـترامات، خـدمــت کـارکـنـــان نـشــــریـــهِ نی:

با پوزش فـراوان خواسـتم دو مطلب که البته به نظر بنده جهت پُر محتوی شـدن نشـریه ِ وزین (نی) خواهـد بود ، اگرقابل پذیزش باشـد البته مارا ممنون خواهـد سـاخت.

اول ــ درقـسمت پرُف خوانی ( اصلاح مضمون ) اگر دقـت شود چون خواننده اکثراً حروف ها را اشـتباه گرفـته یعنی فاصله بین مطلب که به آخر صفحه میرسـد کمی دورتر از مطلب پهلو نشـر شـود و هم اگر عـنوان مضمون کمی بالاتر از مطلب نوشـته شود مضمون کمی زیبا خواهـد شـد.

دوم ــ یک صفحه بنام صفحهِ (شـعر و فـرهـنگ ) یا شعـر و هـنر اگر درنظر گرفته شـود با zincographic رسـامی شـده یا عکسی از کتاب و قلم ودوات بکار گرفته شـود خوب خواهـد بود. تا هـموطنان ما بتوانند یگان شـعر، وجیزه، گفتار بزرگان، ارسـال نمایندو هم یک صفحه بنام صفحه ِ خانواده که در آن بتوان از رسـوم ، عنعنات ، مثلا ً خوراک های افغانی لباس ملیت های افغان و غـیره رسـم و رواج های شـادی و تفـریحی مردم ما انعکاس داده شـود بهـتر خواهـد بود . اینکه با پیشـنهاد بنده بزرگان به درد سـر نه افـتاده باشـد قـبلا ً معـذرت میخواهـم .

ع . نجوا صالحی

محترمه صالحی !

ازنامه ِ پُرمهـر تان تشکر میکنیم شعـرارسالی تان در شـماره های آینده در نظر گرفـته خواهـد شـد . در خصوص پیشـنهادات تان باید بگویم که این مأمول با هـمکاری دوسـتان و قـلم بدسـتان کشـورما امکان پذیر اسـت . در مورد صفحات اختصاصی دوسـتان دیگر نیز پیشـنهاداتی دارند که تهـیه ِ هـر صفحه هـمکارمخصوص کار دارد و ازعهده یکی دو نفـر سـاخته نیسـت . « نی»

پیوسـت به گذشـته :

موسـیقی افغانسـتان

رباب : رباب سازي است زهي از خانواده عـودهاي آسـيايي كه حدود نود سـانتي متر طول دارد . كاسـه اين سـاز از چوب توت سـاخته مي شـود و داراي دو حفـره كوچك و بزرگ اسـت . سـطح آن با رويه اي از پوسـت بز پوشـانيـده مي شـود. اين ســاز داراي سـه تار اصلي غـير فـلـزي و تعـدادي تارهاي هـمنواي فـلزي اســت كه اين تارهاي هـمنوا به رباب صدايي خاص و متمايز مي دهـنـــد.
رباب غالـبا در اركســترهاي محلي و كلاســيك افغانســتان حضور دارد و گاه نيـز به صورت تكـنوازي هـمراه با طبله نواخته مي شـود (طبله سـازي اسـت ضربي و متشـكل از دو دهـل كوچك .) سـابقـه رباب به شـكل امروزي آن در افغانسـتان به قـرن 18 مـيـــلادي مي رســد. از اين به پـس اين ســاز تكامل كـرده و به هـمين ترتي، نوازندگاني تواناتري يافــته اســت ، تا ظهوراسـتـاد محمد عـمر كـه بزرگـترين رباب نواز افغانســتان به شـمار مي رفـت و شــهـرتي جهاني داشــت . هـم اكنون نيـز رباب نوازان چـيره دسـتي هــمـچون غلام محمـد عـطـايي و رحـيم خوشـــنـواز در ميان هــنرمنـدان افغانســتان حضور دارنــد.

هـنرمندان موســيقي افغانســتـان :
موسـيقي افغانسـتان در سـبك ها و شــيوه هاي گـوناگون، هـنرمنداني را پرورده كه شـهرت بعـضي از آنان از حـدود مرزهاي اين كشــور نيز فــراتر رفــته اســت . اينـك به طور خلاصه به معـرفي چـند هــنرمند از چـند شــيوه گوناگـون مي پردازيم

استاد قاســم ( 1335 – 1262 ش ) : او را مي توان پدر موســيقي كلاسـيك افغانسـتان ناميد او نخسـتين هــنرمـنـد بـزرگ از جـمع موســيقـيدان كوچــيــده از هــنــد بـود كـه بـه ايــن موســيقي رنگ و بـوي افــغـاني داد و نـيــز توانســت بعـضي از آهــنـــــگ هاي محلي افـغـانسـتان را در دســـتگاهـهاي موســـيقي هــندي پـيــاده كـند .
اسـتاد قاسـم پرورش دهـنده يك نســل از اســتادان موسـيقي افـغــانســـتان به شــــمار مي آيـــــد او صاحب مكـتبي اســت كه بــعــداً بــه وســيـله فــرزندان و شـــاگردانـش هـمچون اســتاد يعـقـوب قاســمي اســـتاد مـوسـي قاســـمي ،اسـتاد رحيم بخـش و ديگـران به كمال رســيـد.
اسـتادغلام حسين ( 1346 – 1265) : اين اسـتاد نيز پرورش دهـنده يك نســل ديگـر از هـنرمندان افغانســتان بوده اســت . خـدمـت بزرگ او به موســيقي اين كشــور ، ســـازمانـدهي نهــادهـاي آموزشـي موســيقي و تدريـس موســيـقي براي هـنــرمـنـدان جوان بوده اســت بـه گـونه اي كه بســياري از آوازخوانان برجســته اين كشــور از شــاگردان او به شــمارمیروند ، به ويژه فـرزند برومنـدش اسـتاد محمد حسين ســرآهـنگ.
اسـتاد محمد حسين سـرآهـنگ( 1361 – 1302ش) : او را مي توان بزرگترين هـنرمند موســيقي كلاسـيك افغانســتان در سـده هاي اخير دانســت .اسـتاد سـرآهـنگ فـرزند غلام حسـين بود و از معـدود هـنرمندان افغاني كه تحصيلات خود را در سـرچشــمه اين نـوع موســيقي يعـني هـندوســتان انجام داد.اســــتـاد سـرآهــنگ از نوابغ آواز خواني افـغــانســـتان بـود و تـوانـايي خارق الـعــاده اي به ويژه در كلاســيك خواني ( راگ خواني ، تهـمري خواني و غـزل خواني ) داشــت .
اسـتاد سـرآهـنگ هـمچنان افـتخار آفـرين ترين هـنرمند موســيقي افغانســتان بوده اســت . او در سـفـرهاي متعدد به هـنـدوســـتـان ، بـه القاب و عـناويني دسـت يافـت كه در خود آن كشــور نيز براي هـمه اســــتادان مـوســيـقي مـيســر نـبــود، از جــمـله « كوه بلــنـد مـوســيـقي » از دانشــگاه چـنــديــگـــر، « ماسـتر » « داكـتر » و « پروفـيسـر » موسـيقي از دانشـگاه كلاكـندرا در كلكته ، « ســرتاج موســيـقي » از دانشــگاه الله آباد ، « باباي موســيـقي » در كـنسـرت دهـلي و بالاخـره « شــيـر موسـيقي » از دانشـگاه الله آباد.
يكي ديگر از وجوه برازنده اسـتاد سـرآهـنگ ، شـعـر شـناسي و انتخاب شـعـرهاي مناسب مقام در آهـنك هـايـش بود. او با ادبـيـات فارسي و به ويژه شـعــر بـيـدل به خوبي آشـــنا بود و حـتي مي تـوان گـفــت يكي از دلايل شــهـرت عـبــدالقــادر بيدل در جامعه افـغـانســتان ، خـوانـش شــعـرهاي او به وســيـله اسـتاد– و ديگر هـنرمندان خرابات – در قـالب قـطعات موســيـقي بوده اســـت .
اسـتاد سـرآهـنگ در 16 جوزا ( خرداد) ســال 1361 در اثر بيماري قــلبي در كابل درگـذشــت
اسـتاداول مير : او را بايد نام آورترين آوازخوان پشـتوزبان افغانســتان دانسـت .اسـتاد اول مير در سال 1308 ش در حومه شـــهــر پشــاور به دنيـا آمـد. در سـن 17 ســالگي به افغانســتان ســفـر كرد و از آن هـنگام ، در اين كشــور اقامت گـزيد و در راديو كابل آغاز به كار كرد. او سـال ها منتظم موسـيقي پشـتوي راديو كابل بود و توانســت در سـال 1350 لقـب اســـتادي را دريافــت كــند . اين اسـتاد بزرگ موسـيقي پشــتـو در ســال 1361 به عـلت ابتلا به بـيـماري كـبد درگذشــت يكي از آثـار ارزنده ِ اســتاد اول مــيـر، آهـنگ « دازموږ زيبا وطن » اســت كه از مشــهــورتـريـن تـرانـه هـاي مـيـهــني ايـن كشــور به حســاب مي آيــد.
اسـتاد محمد عـمر: او را مي توان سـرآمد رباب نوازان افغانسـتان ناميـد. اسـتاد در سال 1284 ش در كابل به دنيا آمـد. نخـســت آوازخواني پيشــه گـرفـت ، ولي چـندي نگـذشــت كه به نوازندگي رباب روي آورد و تا واپـسـين ايام عـمر خويـش به نواخـتن اين ســاز ملي افغانســتان و تربيت شــاگرداني در اين فـن ادامـه داد. اغـراق نيســت اگـر گـفـته شــود يكي از عـوامل شـهـرت و محـبوبيـت ايـن وســيله موســيقي در افغانســتان وجود نوازنده توانايي هـمچون اسـتاد محمد عـمـر بـوده اســـت . و نـيــز گــزاف نيسـت اگر بگويـيـم كه تـقـريبــاً هـمه كسـاني كه اكـنـون در اين كـشــور در نواخـتـن رباب دســتي دارند مســتقـيم يا غــير مســـتـقــيم شــــاگـردي اسـتاد محـمد عـمـررا كــرده انــد . اوطي يـك دوره چـنـد مـاهـه در دانشـــگاه ســياتـل امـريـكا نـيـز به آموزش رباب و تربيـت شــاگرداني در اين فـن پرداخـت
اســتاد محمد عـمر در شــيوه نواختن و حتي ســاختمان رباب نيز تحولاتي ايجاد كرد كه در تكامل بخشــيدن به اين ســاز موثـر بود. او بالاخره در 22 جوزا ( خرداد) 1359 ش در كابل بدرود حيات گفــت .
اسـتاد محمد هاشم : در عـرصه نوازندگاني آلات موسـيقي هـندي ، شــايد نام آورترين هــنرمند افـغاني، مرحوم اسـتاد محمد هاشـم باشــد. هــر چند او بر بيـش از ده وســيله موســيقي تســلط كامل داشــت ، در نوازندگي طبله داراي مهارتي ويـژه بود و در اين رشــته بيشـترين افـتخارات را براي جامعه هــنري افغانسـتان آفـريد. او ســبك نويني را در نواختن طبله و هـمچنين هارمونيه و رباب در اين كشـور پديد آورد و مدتي در سـِـمت رهـبري اركســتر موسـيقي راديو افغانســتان ايفـاي وظيفـه كرد. هــنرنمايي در كـنســـرت هــاي موســيقي در هــندوســتان ، ايـران ، پاكســتان ، شــوروي ، ايالات متحـده ، بلغارســتان ، لهـســتان و آلـمان و كـسـب مـقـام اول در دومين ســمـپـوزيـوم بـيــن الـمـللي موســيقي در شـهـر ســـمــرقــنـد از افــتخارات اسـتاد محمد هاشــم اســت .
اين هــنـرمـنـد نـام آور در سـال 1313 ش در گـذر خـــرابــات كابـل مـتـولــد شـــــد و در ســال 1313 در آلـمان در گـذشــت .
احمد ظاهر : او در مجموعه موســيقي آماتور ( شـوقي ) افغانســتان تا كنون بيشــترين شـهــرت و محبوبيت را يافـته اسـت . احمد ظاهـر در سـال 1325 در كابل متولد شـد او نخسـتين كسي بود كه در آهــنك هايـش از وسـايل موسـيقي برقي اروپايي اســتـفاده كــرد و بـديـن لحاظ ، مي توان او را از پيشـگامان موســيقي پاپ در اين كشــور دانســت . او در ســال 1351 ش لقـب بهـتـرين آوازخوان ســال را به دســت آورد و بالاخـره در 23 جوزا ( خرداد ) 1358 در اثر يك سـانحه ترافـيكي مشـكوك بدرود حيات گفـت

وضعيت موسـيقي افغانسـتان در سـال هاي اخير
دهـه هـفـتاد براي موسـيقي افغانســتان دهـه بسـيار ناگواري بود. با وقـوع جـنگ هاي داخلي بعـد از سـقـوط دولت نجيب الله ، عـده اي از هـنرمندان افغانســتان به كشـورهاي دور و نزديك مهـاجرت كردند. با تسـلط طالبان بر اين كشـور در ســال 1375 و ممنوعــيت كامــل موســيقي ، اين روند مهاجرت تشــديد شــد و نهادهاي آموزشي نيز به حال ركود درآمد، بعضي از هــنرمندان مهاجــر در خـارج از كشــور توانســتـند به فـعاليت هاي هــنري خويـش ادامه ده