« سـال نو آرزوی نو»
غ. ح. آرام ارُزگانی
یکسـال دیگر از رنجهای بیکران مردم کشـور ما گذشـت.
با حلول سـال نو و فـرا رسـیدن فصل بهار هـمه چیز نو می شـود .
درخـتان زنده می شـوند و دوباره شـکوفه می کنند . سـبزه روی زمین زینت خاص می
بخشـد، صحن چمن و کشـتزار ها گلهای لاله و گلهای بهاری موج می زند . نسـیم
بهاری دل های گـره خورده و فـرو بسـته را مانند غنچهء درختان باز
میدارد تا به آینده امید وار باشـند . بیائید با دلهای مملو از خلوص نیت، مهـر
و محبت، صمیمیت و صفا، هـمدلی و هـمفـکری مقـدم این تحول طبیعـت را گرامی
بداریم و به اسـتقـبال و پیشـواز طبیعـیت سـرشـار از امید و آرزو زندگی را رونق
نو بدهـیم، از کـدورت ها، آشـفـتگی ها، تفـرقـه وتعـصب که زادهء خود
بزرگ بینی هاسـت اجـتناب ورزیم تا به صفـت انسـان وارسـته و کامل عاری از هـمـه
بدیها به جامعهء نوین و مترقی جهان که در آنجا سـتم و اسـتبداد و بی
عدالتی راه نداشـته باشـد به پیـوندیم.
اینک ما در آغاز سـال نو قـرار داریم سـال کهـن به پایان می
رسـد؛ در حقـقـت یکسـال دیگر از رنجهای بیکران مردم زحمتکش کشـور ما گذشـت. و
هـمه چشـم براه آنند که سـال نو سـال 1383 آغاز گر زندگی نو برای هـمه ما
باشــد. سـال پار را بخاطر بیاوریم و مرور کنیم در خانواده، محیط و ماحول خود و
در کشـور جنگ زدهء ما چه گذشـت . رویداد لویه جرگه قانون اسـاسی
چگونه بود آیا فـرازها اندک و نشـیب ها فـراوان نبوده اسـت ؟ آگر تمام این
رویداد ها و تحولات جاری در کشـوررا از نظر بگذرانیم و بی طرفانه قـضاوت نمائیم
در تمام عـرصه ها زندگی مردم افغان کدام تحول عظیم و بنیادی که پایان رنجهای
ملت را در پی داشـته باشـد به وقـوع نه پیوسـته؛ زیرا هـنوز تفـنگ و بی مبالاتی
مسـند نیشـیان بچـشـم میخورد و تحولات جاری در کشـور چون افغانسـتان پس از دو
دهـه « جنگ هـفـتادو دو ملت» یک تحول مقـطعی بیش نخواهـد بود. با وصف خوش بینی
ها و انتظارات امید وار کننده در قـبال تصویب قانون اسـاسی جدید باز ملت افغان
عـنوان « رعـیت» را بخود میگیرد و سـایهء شـوم اسـتبد داخلی فـضای
روشـن آرزو های مردم افغان را غـبار آلود، تیره و تار میسـازد و بار گران بی
امنیتی، زورگوئی، اقـتصاد ضعـیف و هـزاران مشـکل دیگر را بدوش میکشـند. مردم
افغانسـتان آرزو دارند که درین سـال نو و فـصل پُـر طراوت بهار، خزان زود رس را
در پی نداشـته باشـد تا گلهای آرزو و انتظار شـان در مسـیر تند باد حوادث
خودکامگی زمامداران غـیر مسـئول قـرارنگیرند . مرد آرزو دارند تا بزرگان «
نهـضت مقاومت » « پـروفـیسـوران» و « اسـتادان » صدر نشـین !! در سـیاسـت و
عملکرد خود تجدید نظر نمایند سـال نو را با طرح نو که متضمن آرامی، آزادی و خوش
بختی مردم رنجـکشـیدهء افغانسـتان باشـد بریزند تا ملت به آنها
اعتماد پـیــدا کـنــــد.
ملت افغان آرزو دارد که سـال نو سـال تطبیق یکسـال قـوانین،
سـال ختم جنگ و سـال پایان بی عـدالتی ها در کشـور شـان باشـد. مردم تنها در
برابر قـانون مطیع وجوابـده باشـند نه در برابر زور گویان و وکلای بدون وکالت
خط .
کانون
فـرهـنگی نی به نمایندگی از تمام دسـت اندرکاران و هـمکاران قـلمی و مردم نجیب
افغانسـتان حادثهء بم گذاری تروریسـتی را که در شـهـر مادرید
هـسـپانیه بعمل آمد شـدیداً تقـبیح و محکوم میکند و برای عاملین آن که گفـته
میشـود شبکهء تروریسـتی القـاعـده این فـرزند رانده شـدهء
ارتجاع بین المللی و امپریالیزم اسـت شـدید ترین جزا را می طلبد. مردم
افغانسـتان که خود قـربانی این گونه تروریسـم هـسـتند برای بازماندگان این
حادثه صبر و شـکیبائی می طلبد و از هـمهء مردم دنیا می طلبد با هم
یکدسـت و یک صدا عـلیه تروریزم به پیش!
نوروز او
نوی کال په هرات کې
نوروز شد جمله جهان گشت معطر
از بوي خوش لاله و ريحان و صنوبر
نوروز يو له هغه پخوانيو لرغونو آريايي جشنونو او ميلو څخه دی، چې د سيمې
په ډيرو هيوادنو کې لمانځل کيږي، او خلک ورته له وړاندې تياری نيسي. د
نوروز جشن په هند کې د(( هالي)) د جشن په نامه سره چې نيږدې پنځوس ورځې دوام
کوي لمانځل کيږي، دغه سيمه دبراج
( ماتهورا – ورينداوان
)په
نامه سره چې د ټول هند او نړۍ څخه خلک د ليدلو لپاره راځي ياديږي.همدارنګه په
تاجکستان ،ازبکستان ،آذربايجان ،کردستان او ايران کې هم نوروز او نوی لمريز کال
لمانځل کيږي.
زموږ ګران هيواد افغانستان هم يو له هغه هيوادونو له جملې څخه دی ،چې دنوي کال
او په ځانګړې توګه دنوروز جشن پکې په ډيرو شاندارو مراسمو سره لمانځل کيږي.ځکه
زموږ ټاټوبی د آريايې فرهنګ او کلتور زانګو ده. بلخ يو له هغو لرغونو ښارونو
څخه دی چې دزردشتي دين او فرهنګ پلازمينه وه او زردشتي آيين
له همدې ځاي څخه نورو شاوخوا سيموته خپور شويدی.
په بلخ او مزارشريف کې نوی کال او نوروز په ډيره پرتمينه توګه لمانځل
کيږي، او مخکې له کورنۍ جګړې له پاکستان او نورو سميو او هيوادونو
څخه خلک ورته د سيل او ميلې لپاره راتلل.
د نوي کال او نوروز جشن د هيواد په نورو ښارونو کې هم لمانځل کيږي لکه
کابل او هرات کې ، هرات د افغانستان له هغو لويو او تاريخي ښارونو څخه دی چې
ددې ښار وګړي نوی کال او نوروز په ډير شوق او علاقه سره لمانځي. هراتيان
دوې اونۍوړاندې له نوي کال څخه د نوروز لپاره خپلې هلې ځلې پيل کوي. د
خونو او کوټو په پاکولو سره او همدارنګه د سمنو (سمنک) او محلي
کلچو په پخولو او د شربتو او نورو خوراکي شيانو په تيارولو سره دنوي کال
هرکلي ته ورځي.
هراتيان دنوي کال څخه وړاندې ټول هغه زاړه لوښي لکه کوزې ،ګړي ،منګي. کټوې او
داسې نور د کور له بام څخه لاندې انګړ ته را ګذار کوي او
ماتوي يې ، هراتيان داسې فکر کوي دنوروز په وياړ بايد ټول زاړه خټين لوښي مات
شې . نوي جامې اخلي ، او هغه ځوانان چې کوږده(( نامزاد)) وي د خپلې
نامزادانو کورونو ته ځي او د هغوي لپاره د نوي کال جامې او تحفې وړي، هراتيان د
خپلو نامزادنو ته د نوروز په مهال د جامو او تحفو تر څنګ چرګ ، يوه اندزه
وريجې ، وچه ميوه او داسې نور شيان هم وړي .
دنووروز ځانګړي خواړه او تناقلات:
هراتيان د نوروز لپاره ځانګړي خواړه او کولچې تياروي ، چې له هغه جملې څخه يو
هغه کولچې او تناقلات دي چې هراتي ميرمنو لخوا د نوروز لپاره پخيږي
. په دغه کلچو کې لکه (( حلوايې شستي)) ،حلوايې سوهانک ډيرې مشهورې
دياو
هراتيان د نوروز لپاره نخودي ،بادامي ،خسته اي او جوزي (چهار مغزي) نًقل هم
تياره وي. د هرات ميرمنې د نوروز لپاره شربت جوړه وي ، چې د زرد آلو د کيښتو ،
مميزو او مندکو څخه جوړيږي چې هفت ميوې ته نيږدي نوروزي شربت دي .هراتيان
همدارنګه د نوروز لپاره خاورين لوښي د ململ په ټوکر سره پوښوي ، او بيا د
همدغه ململ او لوښي تر مينځ د غنم او يا د عدس او مييو دانې اچوي
چې بيا د شنه کيدو څخه وروسته د هم هغه لوښي شکل او بڼه نيسي چې ډير ښکلي
ښکاري،او دنوروزي شربتو او سفره اي هفت سين لپاره ورنه ګټه اخيستل کيږي.
هراتيان د نوروز په شپه هغه مزه داره خواړه پخوي چې د
((خاګينه
)) په نامه سره ياديږي ،همدارنګه د نوي کال په ورځ هراتيان د مرغ پلو او سبزي
چلو په پخولو سره نوي کال او نوروز لمانځي.
دنوي کال او نوروز ځانګړي لوبې :
هراتيان د نوي کال په مهال د غيږو (کًشتي) ، د مرغ جنګي ، سګ جنګي
، کوک جنګي او داسې نورې لوبې تر سره کوي . تر ټولو مشهورې لوبې د غيږ
نيونې لوبې دي چې د قندهارۍ او هراتۍ غيږې نيونې په نامه سره ياديږې .
دغه لوبه د قندهار او هرات د خلکو ترمينځ تر سره کيږي. او بله يې د مزارۍ او
هراتۍ غيږنيونه ده چې دا هم په آزاد ډول سره تر سره کيږي.
هراتي نجونه د ټال (( ګاز ريسماني)) لوبې په هغه باغونو او لويو ونو کې
تر سره کوې چې لوی شاخونه د ټال وهلو لپاره لري. هراتي پيغلې په نوروز کې هغو
چمنونو او شنو دښتو ته ځي او هغلته ساتيري او پايکوبې کوي، او همدارنکه
داسې انګرينه ده چې که په نوروز کې هر څوک په چمن او سبزه زارو ځايو کې
خپل مراد وغواړې مراد يې پوره کيږي چې دغه مراسمو ته ((دامن سبز کردن))
وايي.
په هرات کې د ميلې ځايونه:
هراتيان د نوروز په مهال د تخت سفر مشهور ميله ځاي ته ورځي. تخت سفر د هرات ښار
په شمال کې دګذرګاه په سيمه کې
پروت دی چې د خواجه عبدالله انصار زيارت هم دلته ده .
د نوروز په لمړۍ چهارشنبې هراتي ميرمنې په يو ځای کې سره راټوليږې ، او
هغلته په ساتيرۍ او خوشالۍ سره خپل وخت تيروي.
او همدارنګه د نوروز جنډه چې د سلطان آغا په نامه سره ياديږي د
هرات په ښار کې پورته کيږې.
ددولت لخوا د بزګر ميله تر نامه لاندي د هراتي بزګرانو د ښو روزل شويو د کلبې
غوايي او د غواګانو او نورو اهلي حيواناتو تر په ښودلوسره دا جشن تر سره
کيږي.
مآخذ: 1_ نوروز در هند مترجم
مینو 2_نوروز د ر هرات نوسینده محمد مکاری .3_ گفتگو با جناب آقای ظریفی از خطه
فرهنگی هرات
این شـرح حال،
خلاصه و منتخبی از کتاب :
" رسـاله یی
در تحقـیق احوال و زندگانی مولانا جلاال الدین محمـــــــد مشهـور به مولوی
"
بقلم
اسـتاد بدیع الـزمان فـروزانفـر میباشـد
که برای
علاقـمندان بشـرح مولانا در اینجا نقـل میگــردد.
نام مولانا بنا
بقـول اغـلب تذکره نویسـان، محمد و لـقـب او جلال الدیـن اسـت و تمامی مؤرخان
او را بدین نام و لقـب نام برده اند . احمد افلاکی از بهاء ولد نقـل میکـند که
: « خـداوندگار من از نسـل بزرگ اسـت » و اطلاق خـداوند گار با عـقـیدهء
الوهـیت بشـر که این دسـته از صوفـیه معتـقـدند و سـلطنت و حکومت ظاهـری
و باطنی اقـطاب، نسبت بمریـدان خود در اعـتقاد هـمهء صوفـیان
تناسـب تمام دارد، از هـمین نظر اسـت، و بهمین مناسـبت بعـضی اقطاب،
بآخـرواول اسـم خود لفظ شـاه اضافـه کـرده اند .
لقب مولوی نیز
که از دیـروزمان، میان صوفـیه و دیگران، بدین اسـتاد حقـیقـت بین اختصاص دارد،
در زمان خود وی، وحتی تا قـرن نهم نیز شهـرت نداشـته و ممکن اسـت این لقـب از
روی عـنوان دیگـر یعـنی مولاناء روم گـرفـته شـده باشــد.
در منشآت
قـرن شـشـم، الـقاب را « بمناسـبت ذکر جـناب و امثـال آن » بیـش ازآنها با «
یاء» نسـبت اسـتعـمال کرده اند، مثـل : جـناب اوحدی، فاضلی، اجلی . و
میتوان گفـت که اطلاق مولوی هم از این قـبیل بوده و بتـدریج بدینصورت یعـنی با
حـذف موصوف بمولاناء روم اختصاص یافـته باشــد و مؤید این احتمال آنسـت که در
نفحات الانس این لقـب بدینصورت « خدمت مولوی » بکرات در طی ترجمهء حال او بکار رفـته اســـت . لکن در شــرح حال وی نه در این کتاب و نه در منابع
قـدیمتر، مانند تاریخ گـزیده و مناقـب العارفـین، کلمهء مولوی
نیـامده اســت .
شـهـرت مولوی «
بمولاناء روم » مسـلم اســت و بصراحت از گفـتهء حمد الله مسـتوفی و
قـول اغـلب تذکره نویسـان، مسـتفاد میگـردد، و در مناقـب العارفـین هـر کجا لفظ
« مولانا» ذکر میشـود مراد هــمان جلال الدین محمد اســت .
احمد افلاکی در
عـنوان او لفظ « سـرالله الاعظم » آورده، ولی در ضمن کـتاب بهـیچوجه بدین نام
اشـاره نکرده و در ضمن کـتب دیگر هـم دیده نشـده اســت .
مولد مولانا
شهـر بلخ اسـت و ولادتش در شـشـم ربیت الاول سـنه 604 هـجری قمری اتفاق افـتاده
و عـلت شهـرت او به رومی و مولاناء روم هـمان طول اقامت وی در شهـر قـونیه که
اقامتگاه اکثـر عـمر و مدفـن اوسـت بوده، لیکن خود وی هـمواره خویـش را از مردم
خـراسـان شــمرده و اهـل شهـر خود را دوسـت میـداشـته و از یاد آنان فارغ
نبـوده اســت.
نسـبتـش بگـفتهء
بعـضی، از جانب پـدر به ابوبکـر صدیق می پیـوندد و اینکه مولانا در
حق فـرزند معـنوی خود حسـام الدین چلبی گـویـد: « صدیق ابن الصدیق رضی الله
عـنه و عـنهم الارموی الاصل المنتسـب الی الشـیخ المکرم بماقال امسـیت کردیاً و
اصبحت عربیاً » دلیل این عـقـیده توان گرفـت، چه مسـلم اســت که صدیق در اصطلاح
اهـل اســلام لقـب ابوبکـر اســت و ذیل آن بصراحت میرســاند که نسـبت حســام
الدین بابوبکر بالاصاله نیسـت بلکه از جهت انحلال وجود اوســت در شـخصیت و
وجـود مولوی، که مربی و مرشــد او وزادهء ابوبکر صدیق اســت و صرف
نظر از اینمعـنی هـیچ فایده بر ذکرانتساب اصلی حســام الدین به ارمیه و نسـبت
او از طریق انحلال و قلـب عـنصر بشــیخ مکرم، یعـنی ابوبکـر مترتب نمیگــردد.
پدرمولانا محمد
بن حسـین خطیبی اسـت که به بهاء الدین ولد معـروف شــده و او را ســلطان
العـلماء لقب داده اند و پدر او حسـین بن احمد خطیبی بروایت افلاکی از افاضل
روزگار و عـلامه زمان بوده، چـنانکه رضی الدین نیشـابوری در محضر وی تملذ
میکرده و مشـهـور چنانســت که مادر بهاءالدین از خاندان خوارزمشـاهـیان بوده
ولی معـلوم نیســت که بکدامیک از سـلاطین آن خاندان انتسـاب داشــته و احمد
افلاکی او را دخت علاءالدین محمد خوارزمشــاه عم جلال الدین خوارزمشـاه، و حامی
دختر علاءالدین محمد بن خوارزمشــاه و امیـن احمد رازی وی را دخت علاءالدین
محمد، عم ســلطان محمد خوارزمشــاه میپـنـدارد و ایـن اقـوال مورد اشــکال
اســت، چه آنکه علاءالدین محمد خورازمشــاه پـدر جلال الدین اســت نه عم او، و
سـلطان تکش جز علاءالدین محمد پادشـاه معــروف ( متوفی 617) فـرزند دیگری بدین
نام و لقـب نداشــته و نیز جزو بهاءالدین ولد هـنگام وفات 85 سـاله بوده و وفات
او بروایت امین احمد رازی در ســنهء 628 واقع گــردیده و بنابر
این، ولادت او مصادف بوده اسـت با ســال 543 و در این تاریخ علاءالدین محمد
خوارزمشـاه بوجـود نیامده و پـدر او تکـش خوارزمشـاه نیز قـدم در عالم هـســتی
ننهاده بود.
قطع نظر ازآنکه
وصلت خوارزمشـاه با حسـین خطیبی که در تاریخ صوفـیان ســایر طبقات نام و نشــان
ندارد، بهـیچ روی درســت نمی آید و چون جامی وامین احمدرازی در شــرح حال
مولانا بروایات کرامت آمیـز دور از حقیقـت افلاکی اتکاء کرده اند پـس در حقیقت
بنظر منبع جدید اقـوال آنان را شـاهـد گفـتهء افلاکی نتوان
گرفـت ولی دولتشــاه و مؤلف آتشـکده که با منابع دیگـر سـروکار داشــته انـد از
نســبت بهاء ولد به خوارزمشـاهـیان بهـیچوجه ســخن نرانده و این قضیه را بسکوت
گذرانیـده اند .
پـس مقـرر
گردید که انتسـاب بهاء ولد بعلاءالدین محمد خوارزمشــاه، بصحت مقـرون نیسـت و
اگر اصل قضیه یعـنی پیـوند حسـیـن خصیبی با خـوارزمشـاهـیان ثابت و مســلم
باشــد و بقـدر امکان در روایات افلاکی و دیگران جانب حســن ظن مراعات شـود،
باید گفـت که حسـین خطیبی با قطب الدین محمد بن نوشـتکیـن پـدراتسـز « المتوفی
ســنهء 512 » پیـوند کرده و حامی و افلاکی بجهت توافـق لقـب و نام
او با لقب و نام علاءالدین محمد بن تکـش که در زندگی پدر قـطب الدین لقـب
داشــته باشـتباه افــتاده اند و براین فـرض، اشـکال مهم ما در تقویم ولادت
بهاء ولد برولادت جـدو پـدر مادر خود، مرتفع خـواهــد گــردیــد.
بهاء ولد از
اکابر صوفیان بود، خرقهء او بروایت افلاکی به احمد غـزالی
میپـوست و خویش را بامر معـروف و نهی از منکر معـروف سـاخته و عـدهء
بسـیاری را با خود هـمراه کرده بود و پیوسته مجلـس میگفـت « و هـیچ مجلـس نبودی
که از سـوخـتگان جانبازیها نشـدی و جنازه ای بیرون نیامدی و هـمیشه نفی مذهـب
حکمای فلاسـفه و غـیره کردی و بمتابعـث صاحب شـریعـت و دین احمدی ترغـیب دادی»
و خواص و عـوام بـدو اقـبال داشــتند « و اهل بلز او را عظیم معـتقد بودند » و
آخر، اقـبال خوارزمشـاه را خایف کرد تا بهاء ولد را به مهاجرت مجـبور سـاخت.
براویت احمد
افلاکی و باتفاق تذکره نویسـان بهاء ولد بواسـطهء رنجش خاطر
خوارزمشاه، در بلخ مجال قـرار ندید و ناچار هجرت اختیار کرد و گویند، ســبب
عـمده در وحشـت خوارزمشـاه آن بود که بهاء ولد بـر سـر منبر بحکما و فلاســفه
بد میگفـت و آنان را مبتدع میخواند و برفخـررازی که اسـتاد خوارزمشـاه و
ســرآمد و امام حکما عهـد بود این معانی گران میامد و خوارزمشـاه را بدشـمنی
بهاء ولد برمیانگیخت تا میانهء این دو اسـباب وحشـت قایم گشـت و
بهاء ولد، تن بجلاء وطن درداد و ســوگـند یاد کرد که تا محمد خوارزمشـاه برتخـت
جهانبانی نشـسـته اسـت بشهـر خویش بازنگردد و قـصد حج کرد و بجانب بغـداد
رهـســپار گردید و چون بنیشاپور رسـید وی را با شـیخ فــرید الدین عطار اتفاق
ملاقات افـتاد و بگفـتهء دولتشـاه شـیخ عطار خود « بدیدن مولانا
بهاءالدین آمد و در آن وقت مولانا جلال الدین کوچک بود » شـیخ عطار کتاب
اسـرارنامه را بهـدیه بمولانا جلال الدین داد و مولانا بهاءالدین را گـفـت :
« زود بـاشـــد کـه ایـن پســـر تـو آتـش در ســوخـتگان عالم زنــد »
و دیگران هم ایـن داســتان را کم و بیش ذکر کرده و گـفـته انـد که مولانا
پیـوســته اســـرارنامه عطار را با خـود داشــتی .
شــیخ فـرید
الدین عطار از تربیت یافـتگان نجم الـدین کبری و مجـدالدین بغــدادی بود و بهاء
ولد هم چنانکه گـذشــت با ایـن ســلسـله پیوند داشــت و یکی از اعاظم
طریقهء کبراویه بشــمار می رفـت و رفـتن شــیخ عطار بدیدن وی نظر
بوحـدت مســلک ممکن اســت حقـیقـت داشــته باشـد و زندگانی شــیخ عطار هم تا
سـال 618 مســلم اســت و بجهات تاریخی نیــز در این قـضیه اشـکالی نیســت .
لیکن بنا بگفـتهء
تذکره نویســان، در تاریخ مهاجـرت بهاء ولد یعـنی ســنهء 610 در
قـسـمت اخیر داسـتان و دادن اسـرارنامه بمولانا که در آن موقع شــش
ســاله بود تا حدی تردید دســت می دهـد و بحسـب روایت حمدالله مسـتوفی و فحوای
ولد نامه در تاریخ هجرت بهاء ولد یعـنی حدود ســنهء 618 آنگاه که
مولـــوی چهاردهـمین مرحلهء زندگانی را پیموده بود این تردید هم
باقی نمی ماند و توجه مولانا باســرارنامه و اقـتباس چند حکایت از حکایات آن
کتاب، در ضمن مثـنوی، این ادعا را تائـید تواند کرد، هـر چند ممکن اســت
اقـتباس هـمان حکایات ســبب وضع این روایت و تمهـید مقدمه برای اثبات کرامت
عطار و نظر مشــایخ بمولانا شــده باشــد و این قـصه در مثنوی ولد و نیـز در
منقـب الغارفـین با اینکه افلاکی در اینگونه روایات نظر مخصوص دارد ذکـر نشــده
و از آن روی میتوان در صحت آن تردید کرد .
و چون بهاء ولد
ســردر حجاب عـدم کشــیـد، مولانا که در آن هـنگام بیســت و چهارومین مرحله
زندگانی را میپـیمود بوصیت پـدر یا بخواهـش ســلطان علاءالدین بـر حســب روایت
ولد نام بخواهـش مریـدان برجای پـدر بنشـسـت و بسـاط وعـظ و افادت بگسـترد و
شـغـل فـتـوی و تذکیر را بروتق آورد و روایت شـرعـیت برافــراشــت و یک سـال
تمام دور از طریقـت، مفـتی شـریعـت بود تا برهان الدین محقق ترمذی بدو پیـوست،
و پس از طی مقامات از خدمت برهان محقق اجازهء ارشــاد و دسـتگیری
یافـت و روزها بشـغـل تدریس و قـیـل و قال مدرســه میگـذرانید و طالب عـلمان و
اهـل بحـث و نظر و خلاف، بروی گرد آمده بودند و مولانا ســرگرم تدریـس ولم
ولانسـلم بود . فـتـوی مینوشـت و از یجوز ولایجوز سـخـن میـراند، او از خود
غافـل و با عـمر و وزید مشـغـول، ولی کارداران غـیب، دل در کاروی نهاده بودن و
آن گوهـر بیچون را آلـودهء چون و چـرا نمیپسـندیدند و آن دریای
آرام را در جوش وخروش میخواســتند و عـشـق غـیور، منتهـز فـرصت تا آتـش در
بنیاد غـیر زند و عاشــق و طالب دلیل را آشـفـته مدلول و مطلوب کـنـد و آن
ســرگـرم تدریس را سـرمسـت و بیخود حقـیقـت ســازد.
بیرون از عالم
حد و نشـیمن وی نه ایـن کنج محـبت آباد اســت .
تا وقـتیکه
مولانا ما در مجلـس بحـث و نظر، بوالمعالی، گشــته، فضل و حجت مینمود، مردم
روزگار او را از جنس خود دیده بسـخـن وی که در خور ایشـان بود فـریفـته و بر
تقـوی و زاهـد او متفق بودند، ناگهان آفـتاب عـشـق و شـمـس حقـیقـت، پـرتوی بر
آن جای پاک افگـنـد و چنانـش تافـته و تابناک سـاخت که چشـمها از نور او خـیـره
گردید و روز کوران محجوب که از ادراک آن هـیکل نورانی عاجـز بودند از نهاد
تیـرهء خود بانکار برخاسـتند و آفـتاب جان افـروزرا از خیرگی چشـم
شــب تاریک پنداشــتند مولانا طریقه و روش خود را بدل کرد، اهـل آن زمان نیـز
عـقـیدهء خویش را نسـبت بوی تغـییـر دادند، آن آفـتاب تیرگی ســوز،
که این گوهـر شــب افـروز را مسـتغـرق نور و از دیدهء محجوبان
مسـتور کرد و آن طوفان عـظیم که این اقـیانوس آرام را متلاطم و موج خیـز
گردانیـد و کشـتی اندیـشـه را از آســیـب آن بگرداب حیـرت افگـند، سـر مبهم و
سـر فـضل تاریخ زندگانی مولانا ، شـمـس الدین تبـریـزی
بود .
شـمـس تبـریـزی
محمد بن عـلی بن ملک داد، از مردم تبـریـز بود و خاندان وی هم اهـل تبریز بودند
و دولتشـاه او را پسـر خاوند جلال الدین حسـن معـروف به نومسـلمان از نژاد بزرگ
امید که مابین سـنهء 607 – 618 حکومت الموت داشـت شـمرده و
گفـته اســت که جلال الدین « شـیخ شـمـس الـدین را بخـواندن عـلم و ادب نهانی
به تبریز فـرسـتاد و او مدتی در تبـریز بعـلم و ادب مشـغـول بود » و اینسـخـن
سـهـو اسـت . چه گذشـته از آنکه در هـیچیک از مأخذ های قـدیم تر اینحکایت ذکر
نشـده جلال الدین حسـن نومسـلمان، بنص عـطال ملک جوینی جـزء لاء الدین
محمد « 617 –653 » فـرزند دیگـر نداشــته و چـون ببعـضی روایات شـمـس در موقع
ورود بقـونیه یعـنی ســنه 642 شــصت ســاله بود پس ولادت او بایـد در 582
اتفاق افـتاده باشــــد
بعـضی گفـته اند
که شـمـسی الدین مـرید و تربیت یافـته رکن الدین سـجاسی اسـت که شـیخ
اوحـد الدین کرمانی هم، وی را به پیـری برگـزیده بود و این روایت هـر چـند از
نظـر تاریخ مشـکل نمینماید و ممکن اســت که اوحـد الدیـن مذکور و شـمـس الدین
هـر دو بخـدمت رکن الدین رســیده باشـند ولیکن اخـتلاف طریقـهء این
دو با یکدیگـر تا اندازه ای ایـن قـول را که در منابع قـدیمتر هم ضبط نشــده
ضعـیف میسـازد .
پیش از آنکه
شـمـس الـدین در افـق قـونیه و مجلـس مولانا نورفـشـانـر کند در شـهـر ها
میگشـت و بخدمت بزرگان میرســـیـد و گاهی مکتب داری میکـرد و نیز بجـزویات
کارها مشـغـول میشــد « و چون اجرات دادندی موقـوف داشـته تعـلل کردی و گفـتی
تا جمع شـود که مرا قـرض اســت تا ادا کنم و ناگاه بیـرون شـو کرده غـیبت نمودی
» و چهارده ماه تمام در شـهـر حلب در حجـره مدرسـه بـریاضت مشـغـول بود » و
پیوسـته نمد ســیاه پوشــیدی و پـیـران طریقـت او را کامل تبـریـزی خواندندی».
شـمـس الدین
بامداد روز شـنبه بیسـت و شـشـم جمادی الخـر ســنه 642 بقـونیه وصول یافـت و
بعـادت خود که در هـر شـهـری که رفـتی بخان فـرود آمدی « درخان شـکـر
فـروشـان نزول کردی و حجـره بگـرفـت و بر در حجـره اش دو سـه دیناری با قفـل
بردرمینهاد تا خلق را گمان آید که تاجـری بزرگسـت، خود در حجــره غـیر از
حـصیری کهـنه و شـکـسـته کوزه و بالـشی از خشـت خان نبودی » مـدت اقامت شـمـس
در قـونیه تا وقـتیکه مولانا را منقـلب ســاخت بتحقـیق نپیوســته و چگونگی
دیـدار ویرا بامولانا هم باخـتـلاف نوشــته اند .
مطابق روایات
ســلطان ولد پسـر مولانا در ولد نامه، عـشـق مولانا بشـمـس، مانند جـسـتجوی
موسی اســت از خضر که با مقـام نبوت و رســالت و رتبهء کلیم اللهی
بازهم مردان خـدا را طلب میکـرد و مولانا با هـمهء کمال و جلالت در
طلب اکملی روز میگـذشــت تا اینکه شــمـس را که از مسـتوران قباب غـیرت بود
بدسـت آورد و مرید وی شــد و ســر در قـدومش نهـد و یکباره در انوار گـراید :
آنکه اندر عـلوم
فائـق بـــــود
به ســـــری شیـــوخ لائـق بـــــــود
ســر انجام
مولوی و آن توانای عالم معـنی در بســتر ناتوانی بیفـتاد و بحمای محـرق در چار
آمد و هر چه طبیبان بمداوا کوشـیدند ســودی نبخشـید و عاقـبت روز یکشــنبه پنجم
ماه جـمادی الاخـر ســنه 672 وقتیکه آفتاب ظاهـر، زردرو میگشـت و دامن
درمیپـیچـید، آن خورشـید معــرفـت پرتو عـنایت از پیکـر جـسـمانی بر گـرفـت و
از اینجهان فرودین بکارســتان غـیب نقـل فــرمود .
اهل قونیه از
خـرد و بزرگ، در جنازهء مولانا حاضر شـدند و عـیسـویان و یهـود نیز
که صلح جویی و نیک خواهی وی را آزموده بودند بهمدردی اهـل اسـلام شــیون و
افغان میکردند و شـیخ صدرالدین برمولانا نماز خواند و از شــدت بیخودی و درد
شـهـقه ای بزد و از هـوش بـرفـت.
جنازهء
مولانا را بحـرمت تمام بر گرفـتند و تربت مبارک مدفـون ســاختند .
مولانا در
نزدیکی پـدر خود ســلطان العـلما مدفـون گردید و از خاندان و پیوسـتگان وی
متجاوز از پنجاه تن در آن سـاحت مقـدس مدفـون شــده اند و بنا ببعـضی روایات،
تربت و مـدفـن سـلطان العـلما بهاء ولد و خاندان وی قـبلآ بنام « باغ سـلطان »
معـروف بوده و بهاء ولد هنگام ورود بقونیه گفته بود که رایحهء
خاندان ما از اینجا می آید و ســلطان، انموضع را بدو بخشــید و ســپس آنرا «
ارم باغچه » می گفتند.
طلا تپه يا د افغانستان دوزره کلنه لرغونې خزانه
په
افغانستان کې
د بيلا بيلو لرغونو سيمو د سپړلو او څيړلو په ترځ کې
د جوزجان ولايت په يوه لرغونې سيمه کې
چې
طلا تپه نوميږي په
1978
ميلادي کال د پخواني شوروي اتحاد او افغانستان تر منځ د دولتي پريکړې
( قرارداد ) پر بنسټ د دواړوهيوادونو د لرغونپوهانو په ګډو هڅو او پرله پسې
زيار د دووزرو کالو وړاندي زمانو لرغوني اثار راڅرګند او تر لاسه
شول
چې
نه يوازي د افغانستان د لرغوني تاريخ لپاره يې هر اړخيزه معلومات را برسيره کړل
بلکې
د سيمې
او نوروهيوادونو د لرغونې
تاريخ په اړه يې هم د پام وړ او ارزښتمني څرګندونې
د څيړنکو په واک کي ورکړيدي.
د طلا تپې په سپړنو کي د پخواني شوروي لرغونپوهانو مشري د ښاغلي و.ي. سريانيدي
( V.Y.Saryanidi
) او د افغاني لوري مشري د ښاغلي حبيب اعظمي په غاړه وه ، چي پرله پسي دوه کاله
( 1978
� 1979
) يې د همدې
تپې
پر بيلا بيلو برخو سپړنې
او څيړنې
تر سره کړې ، نوموړو لرغونپوهانو د تپې
بيلا بيل پخواني قبرونه او هديرې وسپړلې
چې
په نتيجه کې
يې د ( 7
) او قبرونو څخه تر شلوزروزيات طلائي اثار کشف او تر لاسه کړل . نوموړي اثار د
خاصو تشريفاتي مراسيمو په ترځ کې
د افغانستان د وخت اطلاعاتو او کلتور وزارت مسولينو ته ورکړل
شوه
، چي تر1991
ميلادي کال پورې
په خاصو وختونو کې
د نندارې لپاره ايښوول کيده .
دطلا تپې
په اثارو کي زينتي ګاڼې لکه لاکټونه ،بنګړي،غاړه ګۍاونور ، ننداريز توکي لکه د
ونو تنې ، ښاخلې ، پاڼې
او ګلپاڼې،ډول
ول مجسمې
لکه د زمري ، غرڅني ،مار او نورو ژويو مجسمې
او داسي نور تر شل زره زيات اثار چي ټول د طلا څخه جوړشوي
، فهرست او راجستر شويدي
. د هغه مالي او معنوي ارزښت له مخي چي نوموړو اثارو درلود ، پتيل
شوي
وه چي د دي اثارو د مصونيت په خاطر بايد د ارګ په کوټې
باغچې
نومي ځای کې
وساتل شي
، خو د ډاکتر نجيب الله د واکمنۍ په ورستيو دو کالونو کې
د لا ښه ساتنې
په نيت يې د افغانستان بانک د خزانې سره د يوځای کيدو پريکړه وشوه
. په دې
ترتيب نوموړي اثار د ملي موزيم د نندارو څخه ووتل ،او کله نا کله به د نړيوالو
سمپوزيمونو او سيمنارونو پر مهال په ارګ کې
دننه ( کوټۍ باغچه ) د نوموړو اثارود نندارو زمينه برابريدل .
د طلا تپې
اثارو په لومړي سر زيات نړيوال پام ځانته را جلب کړ ، له يوې
خوا دا اثار دوه زره کاله لرغوني وه او له بل لوري د اوو قبرونو څخه تر شل زره
زيات اثارو تر لاسه کول د زياتې
حيرانتيا او پاملرني وړ وګرځيدل خو د دوهم ځل لپاره د نوموړو اثارو په اړه د
نړيوالو او هيواد والو زيات پام هغه وخت واوښت چې
د تنظيمي جګړو پر مهال د نوموړو اثارو د پلورلو اوازې ګرمي
شوي
. د همدي اوازو پر بنسټ د
1995ميلادي
کال د اپريل په مياشت کې
سپک موسسي ( Society for
Preservation of Afghanistan’s Cultural
Heritage
) د يوې
خبرتيا په توګه ويره وښودل چې
د طلاتپي لرغوني اثار د اسلحو د پيرودلو لپاره روسانو ته ورکول
شويدي
. ميرمن نانسي دوپري په هغه علمي غونډه کې
چې
د افغانستان د لرغونو او تاريخي ميراثونو د ساتلو او بيرته راګرځولو ملي کميسون
له خوا په ځانګړي توګه د طلا تپې
د اثارو په اړه د رښتيا څرګندولو په نيت رابلل
شوي
وه ، وويل چي : داسي راپورونه تر لاسه
شويدي
چې
يوشمير دولتي واکمنو کسانو د روسيې څخه د اسلحو د پيرودلو لپاره د طلا تپې
د اثارو د پلورلو نيت کړۍ دۍ . د دي مسئلې
د سپيناوي لپاره اړينه ده چي د اطلاعاتو او کلتور وزارت روښانه څرګندونې
خپرې
کړي ؛ په همدې
غونډه کې
د ملي کميسون له خوا هم د طلاتپې
د اثارو په اړه د ټولو موضوعاتو د سپيناوي په کلکه ملاتړ وشو.
په غونډه کې
د وخت د اطلاعاتو او کلتور وزارت سر پرست ښاغلي والاجان وثيق لومړۍ خپله بي
خبري وښودل او بيا يې وعده وکړل چي ډير ژربه دا مسله د راډيو او تلويزيون له
لارې
څرګنده کړي ، خو نوموړۍ و نتوانيدۍ .
داسي بريښيدل چي د نوموړو اثارو د پلورلو هڅه پيل
شوې
وه ، د دي ناوړي هڅي لومړي بڼه هغه وخت را څرګنده
شوه
چي د هم هاغه کال د مارچ په مياشت کې
د انيس ورځپاڼې
د نجيب پوپل ( د هغه وخت د موزيمونو رئيس ) په يوه مرکه کې
په جعل دا مطلب خپور کړ چې
د طلا تپې
ټوله لرغوني اثار د پخواني کمونيست رژيم واکمنانو روسانو ته ورکړيدي . د دي
مطلب د خپريدو وروسته سمدستي نجيب پوپل د دې
وينا د ترديد لپاره هڅه وکړله
، داچې
دا وينا يوه ساده تيروتنه نه وه بلکې
د کوټلي او پخې اجندا يوه برخه وه ، نو ځکه د نجيب پوپل ليکونو او مقالو د
خپريدو چانس نه درلود .
په کابل کې
ټولو پيلو او ناپيلو خپرونو د نجيب پوپل د مقالې
او مرکې
خپرول نه غوښتل ، يو ځل د هينداري په نوم خپلواکې
خپرونې
د نجيب پوپل د مرکې
خپرولوته زړه ښه کړ خو لا هينداره د مطبعې
نه وه راوتلي او نه وه خپره
شوي
چې
د هينداري جريدې
پر مسوول مدير مرګونې
حمله وشوه
. دا هغه څرګند دليل وو چي زياتو کارپوهانو د دي تبليغاتي کمپاين تر شا پر
بهرنيانو او په ځانګړي توګه پر روسانو د طلاتپي اثارو د پلورلو منظم پلان ليدۍ
، نوځکه د نانسي دوپري او په پاکستان کې
د هغه وخت ميشت د ايتاليا ،فرانسې ،يونان او قبرس سفيرانو هم دا ويره د سپک
موسسي په اعلاميه کې
څرګنده کړې
وه . د همدې
تبليغاتي هياهو په نتيجه کې
د طلاتپي اثار وژغورل شوه
. او دادۍ له نيکه مرغه د ا دوه زره کلن لرغوني اثار په هيواد کې
تر اوسنۍ واکمني ادارې رارسيدلي دي
.
باوري
هالند
ښاغلی باوري د
کابل پوهنتون پخوانی استاد اود لرغون پيژندنې په برخه کې پيژندل شويې
څيره ده.
ملتی که تاریخ خود را نشـناسـد
ناچار اسـت آنرا تکرار کند
محمد آصف خرمی ــ
لندن
نقش باشد بردرفش کاویـــــان
نیست کاوه هرکه آهـنگــر
شده
گـرپـدیـد آیـد عـیار
نـقــــد هــــا
مس بود بس سکه های زرشد
بـیرنگ گودامنی
« آزاده رفـیقان منا» ! (1)
در روشـنی بـیان بخشی از یک شـعـر
در بالا و به افاده یک شـعـر بلند نشـر شـده در جریده «کمک» در دهـه دموکراسی
نوشـته فـرزانه شـاعـری بنام مسـتعار « سـپاهی گمنام » به شـما خطاب می نمایم .
شـاعـر می گوید : یکبار بینا بنگر
! (2)
به یـقـین با نشـر و انفاذ قانون
اسـاسی دهـه دمـوکراسی آغاز یک مرحـله رشـد جامعـه افغانی را می توان مشـاهـده
کرد که در پرتو آن نهضت دموکراتیک خلق افغانسـتان و جـنبش ها و تحریک های دیگر،
یکی پی دیگری، پا بـه پای هم وارد صحنه سـیاسی و اجتماعی کشـور گردید، که پی
آمد های تراژیک و هـولناک سـه دهـه اخیر افغانسـتان را می سـازند که نیاز بـیک
ارزیابی جداگانه دارد.
این حوادث و رویداد ها، چنان پهناو
گسـترش یافـت تا کانون های گرم رو در رویی قـدرت های بزرگ جهان را باعـث گردید
که تا هـنوز هم مردم افغانسـتان در آتـش داغ آن می سـوزند و فـریاد شـان به
آسـمان ها بلند اسـت .
در مسـیر راه طی شـده از ایجاد
جمهوری افغانسـتان به رهـبری سـردار محمد داود و تسـلیمدهـی جمهـوری افغانسـتان
و حزب وطـن بـه رهـبـری دکتـور نجـیب الله و منصور وار بدار کشیدن وی، حزب
دموکراتیک خلق افغانستان که به حزب وطن بصورت رسـمی تغـییر نام و ماهـیت داده
بود در محراق توجـه نیروهای داخلی و خارجی قـرار داشـت . پس از آن، در کوتا
سـخن نیروهای قـرون وسـطایی یکی پی دیگـیری تا سـقوط طالبان به اریکه قـدرت
رسـیدند که کارنامه های شـان به هـمگان آشکار و هـویداسـت، و ادامه آن پس از 11
سـپتمبری 2001 میلادی برگ دیگری از تاریخ کشـور و مداخلات بیشـماری خارجی از
نوع جدید را در امور داخلی ما نشان میدهـد.
دانشـمندی می نویسد : « تاریخ بدون
شـک، سـیاسـت نیسـت، اگر چه گاهی رویداد های سـیاسی می توانـند تاریخ بشـمار
آیند، اما رویداد های تاریخی را بایـد از عـرصه منازعات سـیاسی خارج سـاخـت و
آن ها را موضوع بررسی های بیطرفانه قـرار داد . ملت های آزاد شـده جهان با یک
برداشـت ملی از تاریخ، خویشـتن را آزاد سـاخته اند(3). که
سـوگمـندانه ما از ین مرحله بــدوریـم، و این نیز در هـمه عـرصه ها قـویأ
احسـاس می شـود، تا ما به تاریخ کهن و غـنی کشـور خویش که هـویت ملی ما را می
سـازد مراجعـه نمائیم و با توجه جدی به آن، هـم خود را بـیابیم و هم راه خود را
بسـوی افــق های روشـن باز نمائیم.
جواهـر لعـل نهرو میگوید : « ملتی
که تاریخ خود را نمی شـناسـد، ناچار اسـت آنرا تکرار کـند » طور نمونه ما از
جنبش مشـروطیت تاکنون چندین بار اسـت که تاریخ را به گونه های مختلف تکرار می
کنیم که خود بحث دیگری برای ارزیابی های دقـیق آیـنده نگـری اســت .
برای بـیرون رفـت ازین وضع باید
بـیهـراس به گذشـته نگاه کرد و بـینا نگریسـت و درگیر و بند ایـن وآن نـشـد،
تعـقـیب و بدبـینی عـشـق و نفـرت در مبارزه نمی توانـد راهگشـای باشــد، دوستی
هـا و دشـمنی هـای شـخصی را نباید جای درک درسـت تاریخ گـذاشـت و در غـیر آن
چسـپـیدن به نام ها و آدم ها از پایگاه مناسـبات محدود شـخصی و عـاطفی ما را به
گمراهی هـا و کژراهی ها کشانـیده و ادامه آن به شـیوهء گذشـته، ما
را برای هـمیش از خط اسـاسی جنبش و نهضت بکنار خواهـد کشـید و هـنوز که فـرصت
اسـت باید بینا بنگریـم .
برای درک، هـر چه بیشـتر و هـمه
جانبه و رهایی از سـردرگمی های پیهم « خود را از اسـارت مصالح ایدیالوژیک آزاد
کنیم و از واقعـیت های تاریخی و سـیاسی هـمانگونه که هـسـتند سـخن بگوئیم، حتی
اگر طرح این واقعـیت ها تلخ و یا با ( مصالح ایدیالوژیک ) مان مخالف باشـد .
اسـاسـأ عمل ما با بـیان این ( بایـد ) ها اسـت که به روشـنفکری معـنا و هـویـت
می دهـد»(4).
بنا برین « با شـهامت و بی پروا
باید به چهـره حقـیـقـت تـلخ نگریسـت و با فـروتـنی و تواضح از آن آموخـت» .
روشـن و ناممکن اسـت، هـمه مسـایل
را در یک گفـتگو یا یک نشـسـت حل کرد و اما اگر وارد یکی از مطالب شـویم که
آنهم به تاریخ گذشـته جنبش دموکراتیک خلق افغانسـتان ارتباط می گیرد از آن میان
یکی از مشـکلات عـدیده وحتی نخسـتین پـرسـش از آغاز دموکراتیک خلق افغانسـتان
تاکنون مشکل رهـبری حزب اسـت که در ابهام عام و تام، تا هـنوز هم گریبانگیر
ماسـت . چنانچه محـترم سـلطان عـلی کشـتمند در کتاب « یادداشـت های سـیاسی و
رویداد های تاریخی» خویش این موضوع را چنین به ارزیابی گرفـتــه اســت :
« با اینگونه، مفهوم شـده تـلقی می
گردید که هـر دو تن نورمحمد تره کی و ببرک کارمل، نقـش رهـبری کننده مسـاویانه
ایفا خواهـند کرد ولی یکتـن از ایشـان در هـر حال در راس قـرار می گرفـت »(5)
در ادامه کشـتمند صاحب می نویسـد: « ایکاش وضع چنین نمی بود و صرف یک رهـبر به
گونهء طبیعی وجود میداشـت (یعـنی که آن هـا هـر دو طبـیعی نبودند )
تا ناشی از آ ن، آنهـمه رنج و دشـواری بعـدی را در پی نمی داشـت، ولی دریـن
امـر ناگزیری در کار بود ( کدام ناگـزیری آیا در آنوقـت هم از جایی هـدایت صادر
می شد ) » از یکسـو تره کی بنابر کهـنسـالی و گذشـته سـیاسی خویش ... و
تره کی نخسـتین رهـبر شـد .
شـاعـری می گوید« تو نیز نیازموده
بهـتر بودی » ولی ما هـر دو رهـبر و دیگران را نیز جداگانـه تجربه کردیم که
قـصه ها و کارنامه های شـان ثبت تاریخ اسـت، اما تلاش و مسـابقه برای احراز و
حفـظ چوکی اول، یک خط درشتی را می سـازد که تا تباهی ادامه یافـت آگاهان بـیاد
دارند، که موضوع بـه اصطلاح کهـن سـالی نورمحمد تره کی، کـه آنهم در مرحلهء
معـین پختکی زندگی قـرار داشـت چنان سـاز و برگ پیدا نمود، که تمام سـعی و تلاش
برای ایجاد کنگره اول را که باید به پیش می رفـت ضرب صفـر نمودنــد .
ایکاش تمام پرسـش ها و پاسخ های
لازم را پیش از انتخاب مطرح می کردند و بعـدأ به رای گیری می
پرداختند، ولی، زمانی آرا و
نظـر روشـن گردید، دسـته جمعی یکنفـر انتخاب گردیده. مطابق اسـاسـنامه بایداز
آن شـخص تا مرحله بعـدی، یعـنی جلسـه و نشـسـت دیگر دفاع صورت می گرفـت. این
پیمان شـکنی از هـمان فـردای کنگره، در میان عـده ای چنان جان گرفت، که در تمام
مراحل، اثر سـوء آن برای جنبش و کشـور زیانبار تمام شـد چنانچه هـیچ رسـمی در
تاریخ به چنین شـیوه ای مهـر تایید نگذاشـته اسـت .
بیائیـد بینا بنگریـم !
کهن سـال ترین را بحیث شـخص اول
انتخاب نمودند و در غـیاب برخلاف وی تخریب را سـازمان دادند. ایـن رسـم در هـمه
حالات ادامه یافـت، آیا بیاد ندارید و که جوانترین را نیز وقـتی انتخاب نمودند،
چنان به تخریبش کمـر بسـتـنـد، تاجایی که وی را به سـرِ دار بردند. چنانچه
عـبدالوکیل وزیر خارجه، که قول وفاداری و هـمسـنگری را به سـینه می زد، وزارت
خارجه را پـیشـتر از دیگر قـوت ها به شـورای نظار تسـلیم نموده بود، در عـقـب
پرده تلویـزیون با زبان فارسی شکسـته مانند هـمیشـه و هـر جای به نماینده گی
دیگران چون از سـمج گریختگان، اعلام داشـت که یگانه مانع تامین صلح ( نجیب الله
) .... از میان برداشـته شــد، ولی مردم گـفـتـنـد نـه! و تاریخ ثابت کرد که
نجیب الله مخالف جـدی تسـلیمدهی قـدرت به مجاهـدین بود و تا آخـرین توان خود و
به قـیمت جان خود به مصالحه و آشتـی ملی و تطـبیق برنامه صلح سـازمان ملل متحد
می اندیشـد که شـوربخـتانـه در اثر کودتا و توطـئه آنرا خنثی نمودند .
« پهـلوانان».. زنده ماندند و حالا
در کشـور های اروپایی ... بر ریش مردم می خـنـدنـد .
و اما:
چه پرشکوه و ابهت اسـت که
آدمی
برای ایـده های خویش
بـپـای دار مـی رود
و تا نهایت خط کشـیده اسـتوار می
رود
و کشـتمند صاحب چـه درسـت توضیح می
داد کـه : « از هـمین جا (کنگـره اول ) افـزون برنقاط اختلاف دیگر، نـقـطه نهال
شـک و عـدم اعـتماد دیگری بسـته شـد که بعـد هـا به جـوانه زدن آغاز کرد » و
ادامه تـراژیدی را باعـث گردیـد که ارتجاع سـیاه بدتر از قـرون وسـطی حاکم بر
سـرنوشـت مردم افغانسـتان گردیـد .
به قـول شـاعـر بزرگ خـاقـانـی:
« ما بار گه داریم این رفـت سـتم
برما » (6)
آزاده رفـیقان منـا !
ارسـطـو می گفـت: « من افلاطون را
دوسـت دارم، اما حقـیقـت را بیش از افلاطون دوسـت دارم »(7)
چنین بیان برای تمام کسـانی مطرح
اسـت که مسـئولانه درباره افغانسـتان و تاریخ آن می اندیشـند و خواهی نخواهی
چنین پرسـشی مطرح می شـود که وطن و مردم بلاکشـیده افغانسـتان و یا تعـداد
قـلیلی را که هـمیشه مشکل ایجاد کرده اند و در مقطع های حسـاس تاریخ به نفـع
بیکانگان موضیع گرفـته و غـیر از خود و حلـقه کوچک به هـیچ چیزی اهـمیت قایل
نبوده اند .
از گپ ها و سـخن های پس از کنگره
اول که مسـتند گـفـته آمدیم تا انشـعاب ها و فـرکسـیون بازی های مرگبار و
دوکودتا سـازمان یافـته بر ضد حاکمیت جمهوری افغانسـتان و تضعـیف آن به نفع
بیگانگان و سـرانجام تسـلیمی آن به ارتجاع سـیاه و سـرزنده برآمدن از هـمه
رویداد ها، مسـایلی اسـت که باید ارسـطو وار به آن پاسـخ گفـت، ورنه زمان به
پیش می رود و دیگـر فـرصت ها هـمه و هـمه از دسـت رفـته اســت .
گردهـمایی ها و جعـلکاری های تاریخ،
دیگر جائی را نمی گـیرد و دردی را دوا نخواهـد کرد . و اگر درین دوران
مسـتورانه باهم بدون آن ها گام نگـذاریم در تاریخ ما هم جوابده خواهـیم بود،
چنانچه یک شـاعـر تیرباران شـدهء امریکای لاتـیـن می گویـد:
روزی خواهـد آمد که سـاده ترین مردم
میهـن من، روشـنفکران ابتر کشـور را اسـتـنطاق خواهـند کرد و خواهـند پـرسـید.
روزی که ملت
به مانند یک بخاری کوچک و تنها
فرومی مُرد
به چه کاری مشـغـول بودند.
اینجاسـت که باید تصمیم گرفـت،
کارپـویـر میگویـد:
اگر قـرار اسـت که تمدن بشـری زنده
مانـد، ما باید دفاع از« مردان بزرگ » را ترک کنیم چرا که بسـیاری ازین «
مردان بزرگ » با حمله به آ زادی و عـقـل، خطا های بزرگ را مرتکب شـده اند .
پـویر این دسـته از روشـنفکران و خـردمندان را که با اندیشـه های خویش
عـملأ در خدمت خود کامگان قـرار داشـته اند و رهگشـای حکومت های جبار بوده اند،
« پـیامبران دروغـین » می نامند (8) .
و در فـرجام:
آنکــس که زندگی و برازندگی می
آموزد، بندگی نمی آموزد .
پـا نویس ها
1 – از یک بیتی بسـیار زیبای
منوچهری شـاعـر قـرن یازدهم میلادی . به گرفـته از گنج سـخن دکتور ذبیح الله
صفا 2 – از یک بیت شـعـر داود فارانی .
3 – علی میـرفـطـروس، روبرو با
تاریخ .
4 – علی میر فطـروس .
5 – سـلطان عـلی کشـتمند یاداشت های
سـیاسی و تاریخ.
6 - یک بیت از شـعـر قاآنی
7 – علی میرفطروس روبرو با تاریخ
8 – کارپوتر از رسـاله برخی مناظـره
های علی میرفطـروس .
کاروان شـعـر و
ادب
