شماره ششم سال چهارم جدی 1385 / دسامبر 2006

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 محمد عوض نبی زاده  

 

 پیوسـت به گذشـته:

 

معرفی مختصر

یک عده از مبارزین شـاخص مردم هزاره

در جنبیش های ضد اسـتبدادی و ضد اسـتعماری

 

1 ـ سید احمد شاه نور مبارز بی باک و دلیر

 سید احمد شاه نور فرزند محمد میر وپدر کلانش شاه نور نام داشت وی از قر یه حصار قول خویش ولسوالی بهسود ولایت وردک بود. محمد میر پدر سید احمد مدتی در قر یه خاکریز ولسوالی سرخ پارسای ولایت پروان زیست مینمود. سید احمد که بعضی اوقات پولداران را آزار میدادند واز آنها پول بدست میآوردند. به فقرا مساعدت میکرد که این کار وی باعث تشویش پولداران و حکومت وقت میگردید. سید احمد شاه نور در زمان حکومت حبیب الله کلکا نی با وی بیعت نکرد و در مقابل او در حصه کوتل اونی به جنگ و مخالفت بر خواست. وقتی که نادر خان به سلطنت رسید سید احمد شاه نور بر اساس همان مقاومت هایش رتبه نایب سالاری بدست آورد. ولی در سال – 1312 – شمسی- به اتهام همدستی با عبدالخالق هزاره به جرم قتل نادر خان زندانی گردید.و پس از 13 سال در سال 1325 شمسی از حبس رهائی یافت و به ولایت بغلان تبعید شد. در سال 1343 ش به کابل آ مد و در سال 1344- ش به زاد گاه خودش در بهسود رفت و در کجاب بهسود در ماه قوس در گذشت.

 12ـ محمد ابراهیم خان گاو سوار یکی از پیش گامان ضد استبداد

محمد ابراهیم خان گاو سوار یکی از شخصیت های سر شناس و با نفوذ قومی ولسوالی شهرستان ولایت دایکندی بود که برای تامین عدالت در مقابل مظالم حکام وقت مبارزه میکرد. محمد هاشم خان صد راعظم عموی ظاهر شاه فرمانی را صادر کرد که از تمام حیوانات و مواشی شیرده هزاره جات سالانه مالیه روغن بطور سرانه حواله و تحصیل شود. این اقدام دولت زنده گی را برای مردم هزاره دشوار و غیر قابل تحمل میساخت چون مردم قدرت تحویل مالیه سالانه روغن را نداشتند و قسمت زیادی از مردم هزاره مجبور میشدند تا در داخل و یا به کشور های همسایه مهاجر و متواری گردند. برای پایان دادن به این وضعیت طاقت فرسا محمد ابراهیم خان گاو سوار به اشتراک وسیع مردم ولسوالی شهرستان قیام را از اولقان مرکز ولسوالی آغاز کرد و اولقان را تسخیر نمودند. بعداً قیام کننده گان زیر رهبری ابراهیم خان گاو سوار حکومت کلان پنجاب را به محاصره گرفته و تقاضای خود ها مبنی بر رفع و لغو مالیه روغن از بالای مردم هزاره را برای حاکم کلان پنجاب ارایه کردند و حاکم کلان پنجاب درخواست قیام کننده گان را به کابل مطرح نمود که بزود ترین فرصت جواب خواست قیام کننده گان را ارسال نمایند. بالاخره هیأتی از کابل بریاست والی محمد اسماعیل خان مایار همراه با یک تعداد از شخصیت های سرشناس و روحانی هزاره به حکومت کلان پنجاب اعزام گردید. این هیأت بعد از مذاکرات طولانی با رهبری قیام کننده گان و اخذ هدایت از مر کز دولت فیصله نمود که مالیه روغن را از بالای مردم هزاره رفع و لغو نماید. بدین ترتیب قیام کننده گان موفق شدند که این بار سنگین را از بالای مردم هزاره جات بردارند. هیأت اعزامی مرکز محمد ابراهیم خان گاو سوار را همراه با یکتعداد خوانین مردم هزاره جهت ملاقات بیشتر با مقامات عالی تر دولتی با خود به کابل بردند. محمد ابراهیم خان گاو سوار بعد از ختم ملا قات ها در کابل باقی ماند. زیرا دولت میترسید ممکن است در صورت بازگشت دوباره وی به زادگاهش به فعالیت ضد دولتی اقدام کند.

محمد ابراهیم گاو سوار در حلقه مرکزی حزب سری اتحاد به اشتراک علا مه سید اسمعیل بلخی میر سید اسماعیل لولنجی، خواجه محمد نعیم خان قوماندان امنیه کابل، محمد حسن بیات تولی مشر ماشین خانه کابل، محمد صفر خان بیات، قربان نظر خان ترکمن، کندک مشر نظامی، عبدالغیاث خان کوهستانی مدیر لوازم مکتب حربیه کابل، غلام حیدر خان بیات کندک مشر، میرزا عبداللطیف خان کابلی، میرزا محمد اسلم خان مدیر فواید عا مه و چند نفر دیگرکه در کابل تأسیس و تشکیل شد عضویت داشت. اعضای حزب سری اتحاد عقیده داشتند، تا زمانیکه بر تسلط تحمیلی خاندان حکمران خاتمه داده نشود هیچ اصلاحاتی عملی شده نمیتواند و مصمیم شدند تا زمینه تشکیل دولت جمهوری را فراهم نمایند و به فعالیت سری خود در کابل، ولایات بلخ، هرات، غور و چند ولایت دیگر ادامه دادند. بالاخره حلقه مرکزی فیصله کرد که روز اول حمل سال 1329 هجری، شمسی شاه محمود خان صدراعظم که معمولاً در دامنه کوه علی آباد میله قلبه کشی را افتتاح میکرد به ضرب گلوله از پا در آورده شده و افسران پائین رتبه حزبی با افراد کوهدامنی و کوهستانی که قبلاً در کمین نشسته اند از چهار طرف به حمله مبادرت نمایند.

آنگاه به شکل دسته جمعی زندان دهمزنگ را اشغال و به اتفاق محبوسین به استقامت ارگ سلطنتی مارش کنند. که بدین ترتیب قیام عمومی از طرف هزاران نفر به عمل آمده و سلطنت سقوط خواهد کرد. و نظام جمهوری اعلان میشود. یکی از اعضای جدیداً جذب شده بنام گل جان وردک به معرفت محمد اسلم خان مدیر فواید عامه قضیه را قبل از روز موعود به مقامات دولتی اطلاع نموده بود. فردا قبل از طلوع آفتاب دولت هر یازده نفر اعضای حلقه مرکزی را دستگیر و همه را از آغاز ماه حمل سال 1329  شمسی تا سال 1343 شمسی در محبس نگهداشت. در طی این مدت محبوسین زجر و شکنجه های گوناگون کشیدند.

محمد ابراهیم خان گاو سوار بعد از رهائی از زندان در شهر پلخمری حیات بسر می برد و بصورت غیر مستقیم زیر مراقبت دولت وقت قرار داشت. وی از احترام فراوان نزد روشنفکران، خوانین و عامه مردم هزاره برخوردار بود و به حیث یک شخصیت ملی و مبارز افغانستان و مردم هزاره شهرت داشت. محمد ابراهیم خان گاو سوار در سال 1361 هجری – شمسی در شهر پلخمری بدرود حیات گفت روحش شاد باد.

 13- برات علی تاج یکی از چهره های، دموکرات و مشروطه خواه

برات علی تاج به مکتب صداقت رفت و دوره ابتدايی را با تحمل رنج و تهيدستی و با شکيبايی به پايان رسانيد و شامل دوره رشديه شد. در سال ۱۳۰۷ خورشيدی برای تحصيلات عازم ترکيه شدند.

برات علی تاج در چنين فضايی به کسب علم و دانش در ترکيه پرداخت. نخست در مدرسه ادرنه و پس از آن در مدرسه حيدر پاشای استانبول درس خواند و سرانجام در فاکولته حقوق و علوم سياسی نام نوشت. وی در سراسر روزگار تحصيلش با استعداد عالی، با پشتکار و ايمان استوارش از شاگردان برازنده و شايسته بشمار ميرفت.

يکی از اقدامات متهورانهء تاج تشکيل " شرکت هزاره جات " به منظور تقويه اقتصاد مردم رنج ديدهء هزاره بود که اقدامی بود منحصر به فرد. که مواد ارتزاقی، صنايع دستی و پيداوار مناطق هزاره نشين مانند روغن حيوانی، پوست، برک، پشم وغيره را به مرکز کابل و از طريق اين شرکت به بازار عرضه نموده و ضروريات اهالی از مرکز تهيه و به هزاره جات انتقال دهد. که بعداً اين شرکت بنام " شرکت سهامی هزاره جات" مسمی شد ".

چون دولت رشد شرکت هزاره جات را به زيان خود احساس کرد و با دريغ در اثر دسيسه و کار شکنی مقامات دولتی ورشکست گرديد.

برات علی تاج با ساير همفکران، با استفاده از جو مساعد سياسی شروع به هسته گذاری سازمان سياسی واحد بر مبنای انديشه و هدف مشترک کرد. وی يکجا با مير غلام محمد غبار، سرور جويا، مير محمد صديق فرهنگ، فتح محمد ميرزاد مشهور به فرقه مشر، نورالحق هيلمندی و عبدالحی عزيز شالوده حزب وطن را در ۱۶ جدی ۱۳۲۹ گذاشتند.

تاج در جمله سیزده تن از رهبران و فعالان طراز اول حزب وطن بازداشت و زندانی گردید. از آن جمله پنج تن از اعضای رهبری آن حزب برای یک سال و پنج تن دیگر برای چهار سال زندانی باقی ماندند. سه تن از زندانیان حزب وطن، یعنی سرور جویا، برات علی تاج و فتح محمد میرزاد ( فرقه مشر ) بیش از ده سال در زندان بسر بردند و از جمله شادروان سرور جویا، به عنوان یک تن از آگاه ترین و سر سپرده ترین مبارزان آن دوران، در سال نهم، در زندان وفات یافت. ( افغانستان در مسیر تاریخ، ص۲۴۴ )

در زمان حکومت دکتر محمد یوسف، هیئت بزرگی در تحت ریاست عبدالحی عزیز، وزیر پلانگذاری راه مسافرت بسوی هزاره جات را در پیش گرفت تا به اصطلاح دموکراسی تبلیغ گردد و از حال مردم آگاهی حاصل شود برات علی تاچ، سلطان علی کشتمند، فرقه مشر فتح محمد، دکتور عبدالواحد سرابی و غلام علی معین معادن به حیث نمایندگان ملیت هزاره و تشیع جزء اعضای هیئت بودند. ولی متاسفانه برات علی تاج که یک تن از بزرگان و رهبران هزاره و یک تن از بنیاد گذاران حزب وطن، مبارز، دموکرات و آزادیخواه معروف بود، در نیمه راه مسافرت، در بهسود داعی اجل را لبیک گفت. برات علی تاج به تازگی ها از زندان پر مشقت و طولانی رها گردیده و بیمار بود.

شادروان برات علی تا شايستهء مقام والا در تاريخ معاصر افغانستان است. وی بمثابه يکی از بنيان گذاران جنبش مشروطيت سوم با زندگی پر حماسه اش برای هميش ثبت تاريخ شده است.

روانش شاد، يادش زنده و خاطره اش گرامی باد!

بالای صفحه

 

 

 

 

 

 

محمد عوض نبی زاده